Onverwachte uitglijers in Utrechtse shoot-out

Beslissingsrondes na een ex-aequoplaats nemen vaak flink wat tijd in beslag. Zo niet in de tweede editie van het Groot Dictee van de bibliotheek Utrecht. Daar was de rangschikking al na drie eenvoudige woordjes bekend.

Utrecht 2018

Performer Babs Gons praatte de avond aan elkaar

door Jeroen van Heemskerck Düker

De tweede editie van het Groot Utrechts Dictee beloofde een eenvoudige zege te worden voor de geoefende spellers. Auteur Tom Hofland had een melancholieke scène geschreven waarin een heer – in zijn woorden een seigneur – tijdens een overdadig diner bekoord raakt door een geschilderde Maria. Een mooi tafereel met veel ruimte voor rijk woordgebruik; zo werden tijdens het beschreven diner langoustines, bouillabaisse en beignets opgediend en nam de seigneur met alizarinerode wangen plaats bij de vergulde kandelaber. Geen gesneden koek voor de argeloze deelnemer die voorafgaand de kansen op een overwinning hoog in had geschat, maar gefundenes Fressen voor de dicteeveteranen.

De usual suspects zaten zich al na de eerste lezing van de tekst te verkneukelen. Dit kon weleens een nulfouter worden! Naast de onvermijdelijke Rein Leentfaar waren vijf dicteetijgers afgereisd naar de Utrechtse bibliotheek in het centrum van de domstad. Pieter van Diepen (winnaar van de eerste editie), Bert Jansen, de inmiddels volgroeide dicteewelpen Marissa van Vliet en Randy van Halen, en uw verslaggever. Toch bleek na afloop geen van hen de felbegeerde nulscore te hebben gerealiseerd. Dat kán te maken hebben gehad met de dictie van de auteur, die beignets verhaspelde tot banjees en Kamtsjatka tot Kamtakta. In de context kon het juiste woord weliswaar met enige moeite achterhaald worden, maar daarmee ging wel hersenenergie verloren.

Utrecht 2018

Docente Marieke kan goed spellen, maar kon in Utrecht geen podiumplek bemachtigen

Lasciate ogni speranza

Met het dictee achter de rug zat het deelnemersveld er enigszins verslagen bij. Het was toch een pittige tekst, met ongebruikelijke woorden als apotropaeïsch, Friulaans en deësis.  Op de achterste rij zag deelneemster Marieke, vooraf nog zelfbewust en hoopvol, haar kans op een podiumplaats in rook opgaan. Ook veel anderen moesten onwillekeurig denken aan de woorden van Dante: lasciate ogni speranza. Gelukkig was er afleiding in de vorm van een kort verhaal door de schrijver zelf en een intermezzo van Babs Gons, de performer die de avond aan elkaar praatte. Daarna loodste taalexpert Wouter van Wingerden het publiek op bewonderenswaardige wijze door de tekst. Wouter redigeerde onder meer de Technische Handleiding, het fundament onder onze spellingregels. Als hij de dicteezinnen heeft bekeken, weet je dat discussie overbodig is. Ook deze keer was dat het geval – een prettige uitzondering in Dicteeland. Heibel had hij kundig uitgesloten door in discutabele woordgroepen als zwart gehaarde twee varianten goed te rekenen.

Opmerkelijke shoot-out

Het verbaasde niemand dat de aanwezige veteranen zich plaatsten voor het podium. Prijzengrossier Pieter van Diepen moest met zijn drie foutjes de eer laten aan maar liefst vier mededingers. Randy van Halen en schrijver dezes streden om de derde plek, met elk twee fout. Voor zilver en goud ging het tussen Rein Leentfaar en Bert Jansen, die ieder hun fouten wisten te beperken tot één.

Utrecht 2018

De shoot-outronde leidde tot een verrassende uitkomst

Maar toen gebeurde er iets opmerkelijks. Terwijl de zaal zich opmaakte voor een langdurige eindstrijd, kon de rangschikking al na drie betrekkelijk simpele woordjes vastgesteld worden. Het eerste shoot-outwoord van Van Wingerden, piramidefonds, leverde geen problemen op. Bij het tweede verslikte Bert Jansen zich al: hij miste de dubbele s in kickboksster en moest genoegen nemen met een boekenbon van 75 euro. Het derde woord leek nog eenvoudiger. Wie kan empathisch nou niet correct spellen? Nou, ik dus: ik vergat de h. Randy van Halen pakte de derde prijs, ik vertrok met lege handen naar de nabijgelegen keilenwinkel Graaf Floris. Daar concludeerde ik samen met Bert Jansen, na een verrassend lekkere Gerardus dubbel, dat uitglijers als deze onlosmakelijk verbonden zijn met de overwinningen.

Eureka! Het dictee heruitgevonden!

Het wiel, dat wel ja. En het warm water. En heel misschien zelfs het zwarte garen. Maar voor zover mij bekend was het begrip ‘dictee’ in onze recente geschiedenis nog niet opnieuw uitgevonden. Tot vorig jaar in Mechelen tijdens een spetterende sessie ‘Het Groot Dictee Heruitgevonden’. En dat initiatief kreeg nu vorige vrijdag navolging in meer dan zestig Vlaamse bibliotheken. Met maar liefst tweeduizend deelnemers! Een megasucces in Dicteeland.

door Herman Killens

Tijdens het Conclaaf van Mortsel werden er enkele weken geleden geheime afspraken gemaakt: we gaan onze troepen verspreiden, zodat we allemáál een prijs kunnen veroveren. Met de plechtige belofte om mekaar niet voor de voeten te lopen namen we met een knipoog afscheid: ‘Omerta!’

Het ‘Groot Dictee Heruitgevonden’ dus. Echt catchy vind ik die benaming wel niet. Opwijk doet niet mee en bijgevolg wijk ik noodgedwongen uit naar het twaalf kilometer verder gelegen Meise. Eenhoog in de plaatselijke bib zitten dertien andere dicteeliefhebbers elk met pen, een flesje water en twee boekensteunen (echt, ik vind het niet uit) klaar voor het dictee. Tot mijn stomme verbazing zie ik op een stoel vlak voor mij … dicteecrack en arts Jan Deroover. Tuurlijk!! Die was er niet bij in Mortsel. Doemetoch, operatie mislukt. Jan heeft zich trouwens door een collega laten meetronen naar Meise, om dan daarna vast te stellen dat er in zijn thuisstad Vilvoorde ook gewoon zo’n editie plaatsvond. Ik denk dat Jan beter incognito kan terugkeren, of dat worden pek en veren in Vilvoorde. En hij vindt het trouwens achteraf beschouwd ook een gemiste kans om ter plaatse reclame te kunnen maken voor zijn onvolprezen Portaelsdictee.

Schot in de roos

Even terugspoelen naar Mechelen, 8 december 2017. Als reactie op het stopzetten van het Groot Dictee der Nederlandse Taal in Den Haag besloot de Mechelse bibliotheek om ‘deze vaste waarde terug op te pikken, zij het in een wat minder archaïsche en speelsere vorm’. Ludo Permentier, bekend van onder andere het Groene Boekje en sinds 2006 een van de vaste juryleden van dat tv-dictee, werd als regelmatige bibliotheekbezoeker in Mechelen bereid gevonden om mee de schouders onder het ‘heruitgevonden’ dictee te zetten. En het werd een schot in de roos. Veel volk, en ook de creatieve formule viel in de smaak. Ik citeer Brien Coppens, publieksmedewerker van de Mechelse bibliotheek (bron: De Standaard 7/12/2018): ‘Het laatste onderdeel is een Spelling-Bee (sic), waarbij de winnaars van het vorige onderdeel om beurt snel woorden moeten spellen, tot er iemand over een woord struikelt. Vorig jaar deden ook enkele ex-winnaars van het Groot Dictee der Nederlandse Taal mee, maar het was uiteindelijk een ‘gewone Mechelaar’ die won. Dat deed me stiekem wel plezier.’ (*)
En de maneblussers lieten het er niet bij. Ze namen het prijzenswaardige initiatief om hun idee te slijten bij andere bibs in Vlaanderen en Brussel. Zo nodigden ze op 20 april van dit jaar alle bibliotheekverantwoordelijken uit in Mechelen voor een collectieve spelsessie waarbij ze het uitgewerkte format en het draaiboek voorstelden. En meer dan zestig bibliotheken hapten uiteindelijk toe.

Overal in het land zijn BV’s opgetrommeld om het dictee te presenteren en voor te lezen. Guy Mortier hier, Sigrid Spruyt daar, Phara de Aguirre ginder. Welke lokale grootheid zou het in Meise zijn? Eddy Merckx heeft volgens mij niet zo’n goede dictie en weerman Frank Deboosere is al ingepikt door Mechelen. Het blijft voor mij een volkomen raadsel tot de twee podiumdames zich eindelijk voorstellen. Presentatrice Monika Macken blijkt de weduwe van de gevierde schrijver Ward Ruyslinck te zijn. Maar wat voorleesster Luce Lemmens op haar palmares heeft om zéér bekend en gekend te zijn in Meise gaat voor mij evenwel in het geroezemoes verloren. Maar Luce doet haar dicteersessie prima.

Poepsimpel

Vorig jaar was ik er niet bij in Mechelen en dus is het voor mij een allereerste kennismaking met de ‘speelse’ aanpak. De tekst van het dictee is geschreven door jong talent Ans De Bremme. Het werd in de media aangekondigd als een grappig verhaal, maar dat valt dan toch wel stevig tegen. Ik vind ‘Gesprek met een filosoof’ zelfs nogal saai en langdradig. De eerste zowat 160 woorden tellen als een gewoon klassiek dictee. Het stond in de pers: ‘Dit dictee zit niet volgepropt met de meest ongebruikelijke woorden die mijlenver afstaan van het dagelijkse taalgebruik’. Maar het is uiteindelijk zelfs een poepsimpele tekst geworden, met als enige mogelijke struikelblokken (nu ja) tig, johnlennonbrilletje, oosterse filosofie, tenminste (althans), ten slotte (tot slot), hups en seduisante.

Nu een woord vormen met die twintig letters. Hoera, ik heb mij grondig voorbereid!

Daarna volgt deel twee, een reeks meerkeuzevragen. De organisatoren projecteren van twintig woorden in de rest van de tekst twee of meer mogelijke schrijfwijzen met een letter ernaast. Het loopt al meteen mis. De getoonde slides verdwijnen telkens al na één seconde (ik hoor achteraf dat het vijf seconden moesten zijn). Gelukkig grijpt de jury in om het beeld elke keer even manueel terug te spoelen. Deze keer passeren woorden en woordgroepen de revue zoals moelleux, iets ad rems, schlemielig en televisiekijken. Ook weer doenbaar, die twintig letters zijn binnen.
Het vervolg laat zich raden: met de twintig veroverde letters een zo lang mogelijk woord proberen te vormen. Hoera, ik heb mij grondig voorbereid. Ik heb immers vooraf alle combinaties van 20 letters opgezocht met het grondwoord ‘bibliotheek’, het centrale thema. En uit het hoofd geleerd. Een beredeneerde gok. En tot mijn verbazing lukt het nog ook. Ik heb bijgevolg slechts vijf seconden van de voorziene tien minuten nodig om ‘bibliotheekbezoekers’ op mijn opgavenblad te noteren.

Taaie tante

De verzorgde drankpauze is ultrakort; zo snel is de jury klaar met het nakijken. Het gemiddeld aantal fouten ligt op vijf. Ha, ik ben niet de enige met nul fouten. Niet Jan – helaas toch één keer uit de bocht – maar de dame naast mij heeft de tekst foutloos neergepend. Een spellingbee moet uitkomst bieden. De gepensioneerde lerares Nederlands Jeanine Delmotte blijkt een bijzonder taaie tante: pas bij haar elfde woord gaat ze overstag. Maar jammer genoeg en tot haar afgrijzen met een dt-fout in het woord gehypet. En dan heb ik voor open doel maar paparazzi in te koppen om de gouden pen en een boekenbon te veroveren.

Het is een sterk deelnemersveld. Drie van de veertien spellingfanaten hebben het twintigletterwoord ontmaskerd. Maar de jury beslist terecht dat ik niet meer mag meedoen aan de eindfase, zodat de twee dames het onderling kunnen uitvechten in een spellingbee voor de zilveren pen + boekenbon (gewonnen door Ilse Baute). Maar ook de twee verliezers mogen binnenkort wat voor onder de kerstboom gaan uitzoeken in De Standaard Boekhandel.

Geen spek voor de bek van dicteenomaden, maar misschien wel van scrabbletijgers

We nemen afscheid met nog een drankje. Tijd voor wat reflectie. Was dit nu mijn ding? Neuh, niet echt. Het dictee zelf was veel te gemakkelijk, en wat deel twee betreft: ik ben geen crack in scrabbletoestanden (ik heb dat deze keer dus wel nog kunnen omzeilen door mijn ‘bibliotheek’-truc). Maar de andere deelnemers zijn razend enthousiast. En ik hoor en lees dezelfde reacties uit andere bibliotheken. En dan heeft Het Groot Dictee Heruitgevonden toch zijn doel bereikt, namelijk – om een populair N-VA-woord te gebruiken – een laagdrempelig dictee voor een breed publiek in een fris en spannend format aan te bieden. Geen spek voor de bek van dicteenomaden. Maar misschien dan weer wel van scrabbletijgers?

Tweeduizend deelnemers is niet niks. Dat gaat al stevig in de richting van de legendarische Davidsfondsdictees uit de vorige decennia. Er is trouwens nog een gelijkenis. Die Davidsfondsdictees zijn immers ook kleinschalig op 1 plaats (Ieper) begonnen om vervolgens eerst de provincie en dan heel Vlaanderen te veroveren. Maar die dictees waren wel honderdduizend keer moeilijker …

Revival

En er liggen nog grootse plannen klaar. Het blijkt immers vooreerst de bedoeling om nog meer bibliotheken bij het gebeuren te betrekken. En goed nieuws voor onze noorderburen: mogelijk ook in Nederland! Bovendien wordt bekeken of er volgende keer geen finaleronde kan georganiseerd worden waaraan alle lokale winnaars zouden kunnen meedoen. Jawel … bijna net als bij het Davidsfonds.

En zo heeft de stopzetting van het tv-dictee een revival teweeggebracht van het spelletje. Denk maar aan het Hautekietdictee in de Belgische Senaat of het eerste Groot Nederlands Radiodictee dat binnenkort plaatsvindt. O ja, in dezelfde context nog een interessant weetje. We brengen ons jaartotaal aan dicteewedstrijden in Vlaanderen in een klap van zeventien naar meer dan zeventig!

(*) Uiteindelijk blijkt dat niet helemaal accuraat. Rein Leentfaar veroverde immers met een nulfouter de gouden pen, terwijl iemand uit Mechelen de zilveren pen won met de vondst van het twintigletterwoord  ‘jeugdboekenschrijver’.

De winnaars

Hierna een overzicht van de winnaars, voor zover bekend. Deze lijst wordt regelmatig bijgewerkt. Aanvullingen en correcties welkom.

  • Aalst: 20 deelnemers
  • Anderlecht: 15 deelnemers – Frank Denys (goud en zilver)
  • Beerse: Nina Degruyter (goud)
  • Berchem: 41 deelnemers – Trui Hendrickx (goud)
  • Bertem – Tervuren – Huldenberg: 23 deelnemers – Ingrid Vansteenwegen (goud) – Lieve Brackx (zilver)
  • Beveren-Waas: 15 deelnemers – Jan Smet (goud) – Patricia Vanspeybroeck (zilver)
  • Bierbeek: Lieve Elaerts (goud) – Kris De Ridder (zilver)
  • Brugge: 58 deelnemers – Florian Goetgebeur (goud en zilver)
  • Duffel: Tinne Lambrechts (goud)
  • Erpe-Mere: 20 deelnemers – Raf Coppens (goud) – Hanneke Brummelkamp (zilver)
  • Evere: Alessandra Bilani (goud)
  • Hamme: 14 deelnemers – Justine Baert (goud) – Kim D’hondt (zilver)
  • Hasselt: 18 deelnemers – Edward Vanhove (goud) – Anneke Salden (zilver) – ook Toon Vandenheede nam deel
  • Heist-op-den-Berg: 23 deelnemers – Nancy Van Herck (goud) – Marlies Vervloet (zilver)
  • Hoeilaart: 19 deelnemers – Greta Peirs (goud) – Mia Daemen (zilver)
  • Kluisbergen: Hilde Callens (goud) – Magda Cambron (zilver)
  • Kortrijk: 33 deelnemers – Hugo Van Malder (goud en zilver) – ook Jacques Verhaeghe nam deel
  • Leuven: 50 deelnemers – Christiane Adams (goud)
  • Lier: 32 deelnemers – Veronique Van Peer (goud) – Matthias Vangenechten (zilver)
  • Lommel: 24 deelnemers – Guy Mangelschots (goud) – Marie-Thérèse Jansen (zilver)
  • Maaseik: afgelast wegens te weinig deelnemers
  • Mechelen: 60 deelnemers – Kris Van Ransbeeck (goud) – Annelies Roosen (zilver) – ook Rein Leentfaar en Jozef Lamberts namen deel
  • Meise: 14 deelnemers – Herman Killens (goud ) – Ilse Baute (zilver) – ook Jan Deroover nam deel
  • Mol: 14 deelnemers – Wim Geys (goud) – Gerrie Coomans (zilver)
  • Neteland: Carlien Vermeiren (goud) – Alex Vercammen (zilver)
  • Nijlen: 19 deelnemers – Valerie Druart (goud)
  • Oosterzele – Scheldewindeke: Lut Slembrouck (goud) – Leen De Bock (zilver)
  • Oudenaarde: afgelast wegens te weinig deelnemers
  • Oud-Turnhout: Jurgen Sack (goud)
  • Putte – Bonheiden: 26 deelnemers – Walter Hendrickx (goud en zilver)
  • Sint-Gillis-Waas: 25 deelnemers – Evelien Van de Ven (goud) – Kenneth Colleman (zilver)
  • Sint-Niklaas: 10 deelnemers – Deborah Meese (goud) – Manja Vandenhoven (zilver)
  • Steenokkerzeel: 40 deelnemers – Petra Haesevoets (goud) – Danny Heyvaert (zilver)
  • Vilvoorde: Laura Buelinckx (goud)
  • Wemmel: Alexander Thierens (goud) – Lieve Verbeeck (finaliste – zilver?)
  • Wijnegem: 20 deelnemers – Mathieu Vincken (goud) – Elien Dierckx (zilver)
  • Wortegem-Petegem: 16 deelnemers – Sofie Dhondt (goud) – Marie-Rose Lefebre (zilver)
  • Zele: Felix Heyman (goud)
  • Zottegem: 10 deelnemers – Veerle Bogaert (goud) – Jeroen Torrekens (zilver) – Elsie en Leen Ribbens zaten in de jury
  • Zulte:12 deelnemers – onder meer Frans Van Besien nam deel

Twee fouten moeilijker

Op 28 november 2018 werd het twaalfde Groot Castricums Dictee gehouden. Over voeding, het thema van Nederland Leest. Een Worteldictee. Niet dat het over wortels ging, maar de auteur was de in Dicteeland inmiddels goed bekende Eemnesser bard Gerard Wortel.

Castricum 2018

Tableau de la troupe, met geheel rechts uw verslaggever

door Pieter van Diepen  |  Foto’s: Bert Jansen

In 2017 schreef ik: “Het elfde Groot Castricums Dictee in de plaatselijke bibliotheek was weer een feest.” Dat gold voor de twaalfde editie ook. Het was weer een fraaie, echte Worteltekst. De geestelijke vader was er andermaal in geslaagd het dictee verraderlijk eenvoudig te laten lijken, maar er was genoeg moeilijks in verwerkt om geen van de drie naar Castricum afgereisde dicteetijgers – Annemarie Braakman, Bert Jansen en ik moesten DT op ons blaadje zetten, en we deden hors concours mee – met een nulfouter op huis aan te laten gaan. Divergent, godzijdank, onoorbaar, enigermate, lecithine, toe-eigenen, ambetant, om harentwil, dooreenschudden en ammoniakkaramel, daar maken wij toch geen fouten in? Wel dus.

Het lijkt soms zo makkelijk en het is soms zo verraderlijk. Altijd is er in een dictee wel een twijfelgeval met los of aan elkaar schrijven, maar hier waren het er wel zes: open()getrokken, veel()gebruikt, lastig()gevallen, het al genoemde dooreen()schudden, gewaar()worden en minder()draagkrachtigen. En Gerard had ook een mooi aantal ‘stelletjes’ in de tekst verwerkt. Karamel met een k, maar carbonaat met een c, gelogenstraft en onloochenbaar, sint-juttemis met een kleine maar Allerheiligen met een hoofdletter, en het mooist: de boute bewering en verderop in de zin maar het boudst.

Castricum 2018

Gerard Wortel met een bevallige gelegenheidsassistente

Pauzeact

Er waren eigenlijk twee pauzes. Na de eerste drie (van de zes) alinea’s werden de blaadjes opgehaald en kon de nakijkploeg vast beginnen. Dat we daarna eigenlijk meteen door moesten met de rest van de tekst, was niet bekend bij de gelegenheidsvoorlezer – auteur Wortel verving ad hoc de wethouder die het zou doen, maar die niet was komen opdagen – dus hij babbelde wat, en ook de deelnemers onderling babbelden wat. Ook over de laatste drie alinea’s die bij de eerste voorlezing-in-zijn-geheel wel al genoemd waren …

Toen het kwartje viel, ging het voortvarend verder. Voor sommige van de deelnemers té voortvarend, maar gaandeweg vond Gerard het juiste tempo. En na de laatste zin, “of we nu tot sint-juttemis quinoa eten of tot Allerheiligen eens per tweeënhalve week een dozijn vette miniloempia’s van een dubieus A-merk maakt niet uit, als de smaakpapillen het maar als delicieus gewaarworden”, kon de eigenlijke pauze beginnen. Dat is Gerard wel toevertrouwd. Prachtige gedichten, onder andere over iemand die in Toscane met zijn scrotum op de stang van zijn racefiets terecht was gekomen: “voorlopig geen Italië”, en het bekende “Lintjes”, en prachtige liedjes. Het gevoelige “Papa’s”, met de puberzoon en de mooie contaminatie “mijn kop in de wind sloeg”, “Straatterreur”, het wrange lied over senioren op e-bikes, nadat Gerard eerst gevraagd had wie er op zo’n ding reed (de latere tweedeprijswinnaar stak zijn vinger op), en – ik zou bijna zeggen: natúúrlijk – “Heimwee naar Eemnes”. Het refrein, “Koeienstrónt, kóéienstró-hont, de geur van mijn geboortegrond”, werd weer uit volle borst meegezongen.

Castricum 2018

V.l.n.r. juryvoorzitter Jeroen Kant (van de BookSpotliteratuurprijs), Jan Fokkens (2e), Floris van Driessen (1e) en Eelco Poeze (3e)

Thuisblijvers

Nee, de thuisblijvers – inclusief de wethouder – hadden ongelijk. Er waren maar tien lokale deelnemers. Waar zijn de tijden dat een grote groep 55+’ers tegen een even grote groep middelbarescholieren streed, en dat er binnen die laatste groep gezonde rivaliteit was tussen leerlingen van het Jac. P. Thijsse en het Bonhoeffer? Voorbij, o en voorgoed voorbij. De welzijnsorganisatie, die de oudjes ‘leverde’, doet na een ordinaire bezuiniging niet meer mee, en de jongelui krijgen er geen studiepunten meer voor …

Van de plaatselijke diehards eindigde Eelco Poeze op de derde plaats met 19 fouten. Hij was duidelijk blij verrast. Twee fouten minder had Jan Fokkens, de man van de e-bike. Maar de winnaar, met 16 fouten, was deze keer Floris van Driessen. Proficiat!
En de drie buitenpoorters? Annemarie had vijf fouten, Bert had er vier, ik twee – deze keer geen nulfouter! Wat een merkwaardig toeval: in het vorige Castricums dictee deden dezelfde drie DT’s mee, en we hadden nu alle drie twee fouten meer dan toen. En nog toevalliger: ook de nummers 1 en 2 van de Castricummers, Floris en Jan, hadden allebei twee fouten meer dan de winnaar en de runner-up van 2017! Het dictee was dus gewoon twee fouten moeilijker …

Genieten in een galmend godshuis

Er kleeft maar één nadeel aan het jaarlijks Groot Zutphens Dictee: de A1 tussen Naarden-Bussum en de afslag naar Zutphen: al vóór vieren is deze dichtgeslibd. Om ‘aanschuiven’ (zoals mijn Vlaamse vrienden zeggen) te voorkomen, is vroeg vertrekken dan ook het parool.

Het tiende Groot Zutphens Dictee, voor de speciale gelegenheid in de Walburgiskerk

door Bert Jansen  |  Foto’s: Patrick van Gemert

Om de dichtgeslibde wegen te vermijden, gingen Jeroen van Heemskerck Düker en ik op donderdag 15 november al om halfdrie op pad. Eenmaal op de N345 viel een vale herfstzon in lange diagonalen over het veld en zette het uitgedunde bladerkleed in een vrolijk rode gloed. Zutphen naakte.
Na de auto tegenover de Walburgiskerk geparkeerd te hebben, spekten we de lokale middenstand door onze garderobe uit te breiden. Enigszins ongemakkelijk voelden we ons wel, zo samen zoekend in de rekken met jasjes en hemden, maar als Edward III zich in 1344 al niet geneerde toen hij de door zijn danspartner verloren kousenband opraapte en om zijn eigen been bond, waarom wij dan wel? Honi soit qui mal y pense!

Chapeau

Met onze nieuwverworven kleding liepen we goedgemutst naar het vlakbij gelegen ‘Chapoo’ voor de domibo, om maar eens te variëren op de vrijmibo, het was per slot van rekening donderdag. De ambiance was er warm, de bediening charmant en de kaart aantrekkelijk; we besloten dan ook er tevens een vorkje te prikken. Even was er de aanvechting de uitbater opheldering te vragen over de alternatieve spelling van zijn etablissement, maar we besloten die te onderdrukken. Ik vermoed echter zomaar dat onze Middelburgse collega-dicteetijger bij de restauranteigenaar zijn beklag zou hebben gedaan en hem op een lesje over de spelling van leenwoorden zou hebben getrakteerd …

Zutphen 2018 - Patrick van Gemert

Ook vanuit Vlaanderen was een deelnemer afgereisd (uiterst rechts) voor het fameuze dictee.

Voor de ingang van de Walburgiskerk gaf een stadsgids uitleg over de geschiedenis van de kerk. Clandestien luisterden wij mee en leerden dat zich in de bol van de torenspits de bouwtekeningen bevinden – tót we als culturele verstekelingen ontmaskerd werden en schielijk de kerk in verdwenen. Terwijl we de toegangsprijs voor het tiende Groot Zutphens Dictee voldeden, weergalmde melodieus orgelspel van orgelist Klaas Stok tussen de eeuwenoude pilaren. Een geëigend, maar bovenal sfeervol muzikaal behang dat bijdroeg aan de gewijde sfeer.

Galmend godshuis

Terwijl sommige dictees een kwakkelend bestaan lijden, slaagt ‘Zutphen’ er elk jaar weer in meer bezoekers te trekken dan het jaar ervoor. Maar liefst 63 mensen hadden zich voor dit evenement aangemeld! Voor deze tweede bigiyari was de organisatie – opnieuw in vertrouwde handen bij de Lions – erin geslaagd een der meest prestigieuze monumenten van de oude IJsselstad af te huren: de Walburgiskerk, lokaal bekend als Walburgkerk.

Hadden ze voor de installatie van de kacheltjes soms een eskimo ingehuurd?

Helaas echter bleek de akoestiek niet afgestemd op het dicteren van een dictee. Ik vermoed zomaar dat de nagalm bij de epiclese en de verkondiging van Gods Woord minder storend is. Ook de temperatuur in het godshuis was voor iemand die het in de buurt van de koelkast al koud krijgt – zoals schrijver dezes – niet comfortabel. Bovendien ontregelt kou het spellingcentrum in de hersenen, althans bij mij. Er waren weliswaar elektrische verwarmingsinstallaties opgehangen, maar die hingen bijkans in de nok en waren dus niet effectief. Hadden ze voor die klus soms een eskimo ingehuurd?

Zutphen 2018 - Patrick van Gemert

Ridder Bas Steman, de auteur van het jubileumdictee, leest zijn tekst voor

Ridder Bas

Marleen Tebbenhoff Rijnenberg, presidente van de Lionsclub afdeling Zutphen-Kattenhaven, opende de avond en heette de aanwezigen welkom. De meesten van hen kwamen van heinde, maar er waren er ook die uit Zeeland en zelfs Vlaanderen gekomen waren. Het dictee werd dit jaar voorgelezen door Bas Steman. Deze onverschrokken ridder en auteur van, onder andere, de liefdesroman Morgan, beschikt over een goede dictie en toonde weinig last te hebben van plankenkoorts. Bij menigeen sloeg de schrik om het hart toen hij het dictee kwalificeerde als ‘de lastigste geschiedenisles ooit’.
Ook dit jaar kwamen de zinnen weer uit de koker van het viertal dat gevormd wordt door Michel Groothedde, Jody Hagenbeek, Fiona de Heus en Jaap Pott. In hun macedoine werd de schijnwerper gericht op de Zutphense instanties die dit jaar jubileerden.

Accoucheuses

Zo werd het publiek in de eerste alinea meegenomen naar het klooster Spittaal, waar de broeders van de Orde van de Heilige Geest zich in de dagen van olim bekreunden om de verzorging van de zieken. Die broeders van toen zijn nu nog slechts een vage herinnering; heden ten dage zijn het de anesthesistenoto-rino-laryngologen en cardiothoracale chirurgen die de verzorging der zieken op zich nemen. Ook de begijnen van toen zijn vervangen, en wel door de gynaecologen en accoucheuses.
In de tweede alinea werd de zeshonderd jaar geleden uitgebroken furieuze successiestrijd belicht. Dat Reinald de Vierde van Gelre zich na die strijd genoodzaakt zag de verbondsbrieven te accepteren waarin de ridderschap en de principale steden met hun filiatie een alliantie hadden gesloten om in parlementaire congregatie het vorstendom te besturen, was voor menigeen een openbaring vanjewelste.

Opeens belandden we vanuit de middeleeuwen bij de AZC, een volte-face van heb ik jou daar!

In de derde alinea werd de hebraïcus Willem Baudaert, de fervente apologeet van de contraremonstrantie opgevoerd. Hij werd vier eeuwen geleden door het moderamen van de Nederduitse Gereformeerde Kerk tot de vertaler van de oudtestamentische boeken benoemd. In de vierde alinea werd stilgestaan bij het Timpeorgel. Het is inmiddels fraai gerestaureerd, maar naar verluidt is het vaak mishandeld in verwoede pogingen de akoestiek te verbeteren. Zelfs de tractuur zou daarbij beschadigd zijn!

Zutphen 2018 - Patrick van Gemert

Dicteetijgers zwoegen op de tekst van Bas Steman

Jantje-secuur

Na deze vier min of meer solemnele alinea’s kwamen er wat trivialere kwesties aan bod. Zo belandden we ineens bij een jubilerend AZC, een volte-face van heb ik jou daar! De oer-Zutphense amateurvoetballers ambiëren weliswaar tweedeklasser te blijven, maar paren nochtans tikitaka en getruukte een-tweetjes aan een cruijffiaans inzicht. Ook banketbakkerij Jolink – bekend van delicieuze patisserie en exquis ambachtelijk roomijs van pico bello ingrediënten – jubileerde dit jaar en werd door Pott cum suis in het zonnetje gezet. De in de laatste alinea verwoorde voorspelling dat zelfs jantje-secuur lou kans heeft op een foutloos resultaat bleek carrément profetisch!
Er was geen achtste alinea. Die kwam kennelijk niet door de censuur. En zoals een doorgehaalde zin nieuwsgieriger maakt dan de overige tekst, zo geldt dat ook voor de geschrapte achtste alinea. Wellicht dat de schrijversbent daarover nog eens opheldering kan geven.

Zutphen 2018 - Patrick van Gemert

De onvolprezen Jaap Pott licht de valkuilen toe.

Pott versus vingeropsteker

Voordat het verdict van de jury klonk, was, gewoontegetrouw, de microfoon voor Jaap Pott voor zijn onvolprezen explicatie, waarvan zijn etymologische uitstapjes een vast en interessant onderdeel vormen. De eerste zin was echter nog niet geprojecteerd, of er klonk protest vanuit de voorste rij. Pott echter snoerde de interpellant (naam en adres bij de redactie bekend) subiet de mond en zette hem in de figuurlijke hoek, waarmee de oud-schoolmeester verried dat hij zijn oude stiel, ook vijf jaar na zijn pensionering, nog niet verleerd is.

Hoewel dit tiende Groot Zutphens Dictee voornamelijk in gewonemensentaal was geschreven, zaten er toch weer genoeg struikelstenen in. En ook een enkel ietwat archaïsch woord, zoals accoucheuse. Zo kon menigeen niet alleen met meer kennis van de orthografie, maar ook met een grotere woordenschat naar huis. Voorwaar een grote winst. Op gevaar af voor zoïlus te worden versleten, wil ik toch ook even stilstaan bij de constructie ‘pico bello ingrediënten’. ‘Pico bello’ wordt in Van Dale en het Groene Boekje een bijwoord genoemd. Het gebruik als bijvoeglijk naamwoord is echter in opmars. Op ‘de ingrediënten van Jolink zijn pico bello’ lijkt mij dan ook niets aan te merken. Het attributieve gebruik van ‘pico bello’, zoals in het dictee, zou mijns inziens vermeden moeten worden – zeker door Pott, die zich bij menig dictee toch als behorend tot de preciezen heeft leren kennen.

Zutphen 2018 - Patrick van Gemert

Wino Sijm moest wederom genoegen nemen met de tweede prijs. Een week later haalde hij revanche in Rijssen.

Helaas bleken ook weer interpunctiefouten mee te tellen – en voor rode strepen te hebben gezorgd. Ook eigennamen als Spittaal en Timpeorgel resulteerden weer in veel rode strepen. Waarom moet ik eigenlijk weten hoe ik Timpe moet schrijven? Overigens werd mijn Baudaart níét fout gerekend, terwijl de goede man Baudaert heet. Althans volgens het correctievel.

Potjes, alweer

Het twintigkoppige correctieteam had een uur nodig om de 51 dictees na te kijken. Er hadden zich weliswaar 63 mensen aangemeld, maar 12 personen stuurden ofwel hun kat ofwel hadden weinig fiducie in een podiumplaats en hun schrijfsels niet ingeleverd. In totaal werden er 1594 fouten aangestreept, een gemiddelde van ruim 31 fouten.

Zijn glimlach hield het midden tussen suffisantie en minzaamheid

Op de derde plaats eindigde Esther Leising met 20 fouten. Wino Zoetemelk – pardon, Sijm – moest voor de zoveelste keer genoegen nemen met zilver. Heer en meester was opnieuw Marry Potjes uit Baak. Zij misspelde slechts 13 keer. Moet de queen of orthografie zo zoetjesaan niet promoveren naar de ‘tijgercategorie’? Deze vraag is retorisch bedoeld. Zij zal daar een geduchte concurrent zijn voor reizende Rein, die nu met slechts vier fouten de eerste prijs in de wacht sleepte. Om zijn mond speelde een glimlach die het midden hield tussen suffisantie en minzaamheid, toen hij zijn prijs uit handen van Bas Steman in ontvangst nam. De sympathieke habitué Jan Riefel greep dit jaar helaas net naast de prijzen.

Zutphen 2018 - Patrick van Gemert

Rein Leentfaar legt het de organisatie nog één keer uit.

De opbrengst ging dit jaar naar het Praathuis in Zutphen, een wekelijkse ontmoetingsplaats voor mensen die Nederlands willen leren spreken. Deze twee jaar geleden opgerichte organisatie zag haar saldo met € 667,65 toenemen. Ariana Achterkamp wist het hoogste sponsorbedrag, te weten € 112,65, bijeen te brengen.

De Deur

De nazit is een vast onderdeel van ons uitstapje naar Zutphen. Deze keer was dat in ‘De Deur’, ‘waarschijnlijk het gezelligste café van Zutphen’, zoals er op de website te lezen staat. En inderdaad, de kachel brandde, het couragewater vloeide rijkelijk, de gesprekken waren levendig en de tijd vloog. Het was al na enen toen we de keilenwinkel verlieten en door de uitgestorven straten naar de auto liepen en huiswaarts reden. Op donderdag 21 november 2019 komen we terug. Deo, Allah of het Vliegend Spaghettimonster volente, natuurlijk.

Primeurs, hattricks en geluksgetal dertien

Al meer dan de helft van mijn leven wordt het Papendrechts dictee georganiseerd. En al sinds 2016 doe ik fanatiek mee. Lukt het mij om de hattrick vol te maken en voor de derde keer te winnen? Er is maar één manier om daarachter te komen: lees snel verder.

papendrecht 2018

Dicteeveterane Inge Kooijman en Randy van Halen

Tekst en foto’s: Randy van Halen

De locatie van het dertiende Papendrechts Dictee is spiksplinternieuw: in plaats van het zalencentrum waar de afgelopen jaren tientallen mensen zwoegden om de tekst foutloos op papier te zetten, trokken de deelnemers deze keer naar een grote tent op de Markt. In deze tent wordt over enkele weken de schaatsbaan opgebouwd, maar tot die tijd wordt het gebruikt voor verschillende culturele activiteiten onder de naam PUP, oftewel Pop Up Papendrecht: er worden concerten en lezingen gehouden, maar ook een pubquiz, voor die gelegenheid omgedoopt tot PUP-quiz. Maar nu eerst dus het dictee. Voor de derde keer op rij is dat in handen van het dreamteam van schrijfster Bianca Nederlof en voorlezer Bert Lock. Tijd om te gaan schrijven dus, maar niet voordat enkele mensen bedankt worden voor hun deelname.

Twee burgemeesters

Voor het eerst heeft de Culturele Raad Papendrecht voor de organisatie de hulp ingeroepen van de Lions. Zij hebben ervoor gezorgd dat de zaal aardig vol kwam te zitten, want een aantal leden van die club durfde het aan om mee te schrijven. Zodoende zaten er meer dan zestig man klaar in de zaal. Ook was er een bijzonder bedankje aan een wethouder die meedeed, en aan niet één, maar zelfs twee burgemeesters: de burgemeester van Papendrecht deed mee, maar er was ook een andere deelnemer die meneer Burgemeester heette. Hilariteit alom.

papendrecht 2018

Bianca Nederlof, meervoudig winnares en nu schrijfster van het dertiende Papendrechts Dictee

Niet te moeilijk?

Dan door naar de tekst: Bianca heeft verteld dat ze die niet te moeilijk wilde maken. Haar winterse verhaal was voor iedereen goed te volgen. Dat was ook te danken aan Bert, die alles luid en duidelijk en in een perfect dicteetempo voorlas. Ze schreef over Siberische kou, competitieve sneeuwballengevechten en retraitecentra in het Middellandse Zeegebied. Dit dictee was goed te doen, en dat zou later ook blijken uit de foutenaantallen.

Over die fouten gesproken: we moesten het dictee voor het eerst zelf nakijken. Vorige jaren was er altijd een nakijkploeg aanwezig, maar “die lui begonnen schandalige bedragen te vragen, dus nu doen we het lekker zelf”. De dictees werden opgehaald en willekeurig verdeeld onder de deelnemers. Van tevoren dacht men dat het hierdoor erg laat zou worden; Bert zei ook: “Als je had gehoopt vanavond op tijd thuis te zijn om Twan Huys op tv te zien, dan heb je pech.” Dat bleek echter allemaal reuze mee te vallen. Het nakijken verliep vlot, zonder echte discussiepunten. Eén deelnemer liet echter blijken dat hij persoonlijk het niet eens was met de spelling van glühwein. En waarom dan wel niet? “In het Nederlands wordt wijn toch met een lange ij geschreven?” En ja, dat klopt, maar dit leenwoord wordt gewoon gespeld zoals ze het in het Duits ook schrijven. Na een laatste check door de jury kwam al snel de prijzenuitreiking.

papendrecht 2018

Deelnemers in afwachting van het dertiende Papendrechts Dictee

Daarbij hoorden we dat het aantal fouten bij iedereen vrij laag lag, in vergelijking met afgelopen jaren: het gemiddelde lag onder de twintig, en degene met de meeste fouten had er ongeveer veertig. Aan de top was het echter erg close. Hester Verhagen is derde geworden met vier fouten, Marian Naafs tweede met drie. En de winnaar? Tja, dat was dezelfde als de afgelopen twee keer, namelijk schrijver dezes. Geen grote verrassing dus, maar het aantal fouten was voor mij een extra overwinning: ik heb mijn eerste nulfouter gemaakt! De dertiende editie heeft mij dus zeker geen ongeluk gebracht.

Buitenspel

Als drievoudig winnaar ben ik voor de komende editie buitenspel gezet. Ik mag niet meer meedoen. In plaats daarvan hebben ze me gevraagd of ik me “op een andere manier bezig wil houden met het dictee”. Toen Bianca hier lucht van kreeg, was ze de eerste die opsprong om te zeggen dat ik het dan volgend jaar wel mocht schrijven: “Dan kan ik eindelijk ook weer eens meedoen!” En zo zal geschieden. Stiekem ben ik best nieuwsgierig of zij als deelnemer het net zo goed doet als schrijver, en vooral, of ik net zo’n leuk dictee kan schrijven als zij!

Leuvense prof zkt. wdb.

Donderdag 22 november vond voor de elfde keer het Groot Dictee der Leuvense Studenten plaats. Niet-studenten waren naar goede gewoonte weer hartelijk welkom, zonder aanspraak op prijzen weliswaar. Auteur: de nogal eigenzinnige professor Claessens.

Een volle aula Pieter De Somer

Tekst en foto’s: Herman Killens

Donderdag. D-day. Dicteedag.

De Leuvense aula Pieter De Somer loopt al aardig vol met vrolijk kwebbelende studenten als ik samen met dicteecoryfee Christiane Adams helemaal vooraan een prominent plaatsje uitzoek. Het Groot Dictee der Leuvense Studenten – het elfde op rij ondertussen – heeft nochtans een stevige bloedbadreputatie opgebouwd. Ter afschrikking het gemiddeld aantal fouten tijdens de drie laatste edities: 77 (2015) – 117 (2016) – 126 (2017). Oeioei!

Dicteeslachter

Net als de twee voorbije jaren is professor Nederlandse letterkunde Geert Claessens weer de slachter van dienst. Met een monkelende glimlach neemt hij links van ons plaats. Hij moet immers niet zelf uit zijn oeuvre voorlezen; organisatoren LOKO (Koepelorganisatie Leuvense Studenten) en Kring Babylon hebben hiervoor Thibault Christiaensen aangetrokken. Thibault zouden we moeten kennen van Equal Idiots, een garagerockband uit Hoogstraten en vooral van zijn passage in de Slimste Mens ter Wereld vorig jaar. En hij doet de voorleessessie met verve. Zonder Kempens accent, rustig (op de allereerste paragraaf na) en met een heldere articulatie. Geen klachten over, wel integendeel.

Dicteecoryfee Christiane Adams klaar voor de strijd

Niet mijn pakkie-an

Die hebben we wel over de prof. Zijn titelloze tekst staat zo barstensvol esoterische woorden dat het verhaal (if any) helemaal in de mistflarden blijft hangen.

Wat vind je bijvoorbeeld van deze?

Zijn expositie op de tekst van het Paternoster was even gênant als de man chagrijnig was; een didascalische zelateur en gedebaucheerde proselietenmaker met een predilectie voor proskynese: dat was hij.

Of:

Hij had liever gecarpoold, maar het rapaille van het supplementaire comiteit had een abjecte, lamentabele attitude: niet zijn pakkie-an.

Nog eentje om het af te leren:

Axillaire exsudatie en zijn opspelende presbyopie escaleerden zijn perturbatie extraordinair.

Na zeven keer herlezen blijkt het over een zestigplusser en informaticanitwit te gaan wiens computer het laat afweten. Zoiets. Denk ik toch. Om de tekst te parafraseren: ‘Ik begreep er geen yottabyte van.

Voorlezer en rockster Thibault Christiaensen

Wilhelmina Vooruit

Nu, tot daaraan toe. Maar veel erger: de tekst blijkt achteraf vol te staan met spelfouten! Enige research leert dat dit ook al vorig jaar het geval was (toen een 15-tal foute opgaven, zo blijkt), maar vooral: de professor is nogal eigengereid en rotsvast overtuigd van zijn eigen gelijk. Met een kennis die superieur is aan wat toevallig in een of ander woordenboekje staat. Dan stopt alle discussie natuurlijk. Beschamend in een universiteit, waar objectiviteit en gedegen bronnenonderzoek toch op de eerste plaats zouden moeten staan!

Ik begreep er geen yottabyte van.

Enfin, dat levert ons onder meer hilarische pareltjes op als touchscreen monitor, Wilhelmina Vooruit, Van der Graaff generator, scheldegotiek en debâcle. Een echt debacle, vooral omdat de jury tot drie fouten per woord aanrekent (‘per klank’). Als je dan zoals ik stomweg twee korte woordjes en een evidente letter vergeet te schrijven heb je meteen ook nog eens zeven extra rode strepen aan de broek. En dan valt het voor de foutenlast nog mee dat, in tegenstelling tot vorig jaar, de (niet-voorgelezen) leestekens niet als fout gemarkeerd worden.

De organisatie is dan weer top. Zo wordt de tekst in vier stukken verdeeld. Na elk onderdeel worden de bladen verzameld en start het verbeterteam met de rode kruistocht. We zien een mooie prijzentafel op het podium. En ook de gratis catering achteraf is uitstekend en verzorgd. Tijd voor wat leuke babbels.

Een mooie prijzentafel

Ontbijtgranola

De avond is nog lang, het resterende programma gevuld. Maar niet voor mij. Klaas Vaak wacht, morgen vroeg op. Maar ik heb een spionne in de zaal geposteerd, zodat ik de volgende ochtend netjes de uitslag bij mijn ontbijtgranola geserveerd krijg.

Eerst het gemiddeld aantal fouten: 87 – dus toch wel lager dan de afgelopen jaren (op 155 deelnemers).

De top zes:

1. Flip De Jong 43 f
2. Wim Nijs 44 f
3. Dieter Debreuck 45 f
4. Jochen Lodewijckx 46 f
5. Rozelien Vansina 48 f
6. Maxime Maleux 48 f

Er waren ook (slechts) zes niet-studenten aanwezig. Die kregen geen prijs, maar wel een afzonderlijke vermelding:

1. Edward Vanhove 18 f
2. Christiane Adams 20 f
3. Herman Killens 25 f
4. Manon Buysse 32 f
5. Sofie Maeseele 72 f
6. Dries Vandroogenbroek 102 f

(Wilhelmina) Vooruit, mijn slotevaluatie: een gezellige boel, prima voorgelezen, een puike organisatie en een prof die nu al zou moeten weten welke pakjes hij onder de kerstboom mag verwachten.