Ten strijde op de Boekenbeurs

‘Die cucurbitaceeën, die zou ik toch maar weggooien’. Op aanraden van echtgenote Mireille maak ik er dus weer gewoon pompoenen van. Het is zo al moeilijk genoeg voor de modale deelnemer.

door Herman Killens | foto’s: Mireille Camps

De sfeervolle stand van Creatief Schrijven

De vraag van Valerie Eyckmans kwam een beetje onverwacht. ‘Of ik als winnaar van het vorige Kort Dictee der Nederlandse Taal en van de Schrijf Mee-trofee in Gent eventueel tijd en zin had om een tekst te schrijven voor de tweede editie op 4 november op de Boekenbeurs?’

Schrappen

Zin heb ik zeker. Ik schrijf immers liever dicteeteksten dan euh, dictees. En als een topauteur als Valerie Eyckmans (leestip: Het belang van schoon ondergoed) zoiets vraagt kan ik natuurlijk moeilijk weigeren. Goh, en zo kan ik niemand minder dan die andere topper Christophe Vekeman (leestip: Johnny Paycheck) opvolgen, dat staat goed op mijn niet-bestaande cv.

Tijd: tja, nog een weekje te gaan. Het is een Kort Dictee (maximum 250 woorden), dus dat helpt. Alhoewel, zo blijkt weer eens te meer: schrappen is nog moeilijker dan aanvullen.

Een geanimeerde sfeer tijdens het dictee

Hiernumaals

De storyline van de dicteecolumn Ten strijde, nu! schud ik uiteindelijk op een klein halfuurtje uit mijn mouw. Ik erger me immers mateloos aan de oprukkende commercialisering die er elk jaar bijvoorbeeld voor zorgt dat we een week voor Kerstmis nergens nog een spar kunnen vinden. Paaseieren in februari, cucurbitaceeën – nee, pompoenen – in augustus. Ik trek het thema breder open: we hebben zelf boter op ons hoofd. We leven immers constant in de toekomst en vergeten vandaag – in het hier en nu, het hiernumaals – te genieten. Zo ‘puilt onze smartphone uit van toekomstige afspraken, to-dolijstjes e tutti quanti’, terwijl we door de vroegboekkortingen ‘onze excursie naar de Mediterranée of naar dat poepchique skiresort al reserveren wanneer de vuile T-shirts en bermuda’s van onze vorige all-invakantie nog in onze reiskoffers zitten’.

Herman ten strijde, nu!

Parallellepipedums

En zelfs de scholieren hebben er last van. Terug naar school aan het begin van de vakantie, hoe bestaat het! ‘Waar is de tijd dat ik pas eind augustus schoolessentialia kocht zoals etuis, stylo’s en cursusboeken over venndiagrammen, parallellepipedums en de stelling van Pythagoras?’, luidt het in de tekst.

Ik pleit dan ook voor een literaire tegenbeweging op de volgende Boekenbeurs. Maar ja, ontnuchtering: dat moeten we dan best wel even inplannen …

Ziezo, de tekst is klaar. Er zitten voldoende (maar niet te veel) instinkers in. Maar misschien toch nog iets extra’s toevoegen om die ultieme nulfouter te vermijden. Even de Dikke openslaan. Yezz, da’s een goeie, die komt erbij …

Schrijfster en bezige bij Valerie Eyckmans

Schrijfsalon

Het is nog rustig op de Boekenbeurs als ik iets na tien mijn opwachting maak. Wat een prachtige en sfeervolle stand is nummer 110/112: het Schrijfsalon onder de vorm van een kapperszaak. Met ernaast onder meer een hersenscanner die je Azertyfactor (kans op een schrijfcarrière) meet. Het is de tijdelijke uitvalsbasis van Creatief Schrijven vzw, een ‘open huis voor iedereen die schrijft of wil schrijven’. Beginnende en semiprofessionele schrijvers kunnen er kennismaken met en deelnemen aan schrijfcursussen, workshops, meet-and-greets, pitches met uitgevers, literaire podia. En je kan er ook professionele feedback krijgen op teksten en verhalen. Misschien stiekem mijn dictee in die kubus steken?

Spoedcursus

Bezige bij Valerie is niet enkel schrijfster maar ook coördinatrice van Creatief Schrijven en docente. En waarschijnlijk nog 99 andere dingen. Om elf uur steekt ze van wal met een heuse Spoedcursus Spelling. Hé, zie ik daar geen bekende Zeeuw op de eerste rij plaatsnemen? Gaat die even zijn spellingkennis bijspijkeren? Zijn 64 A4’tjes aanvullen?

Valerie kan de aandacht prima vasthouden, onder meer met enkele ingebouwde quizjes. Die deelnemers zullen alvast een mooie voorsprong hebben tijdens het dictee.

Dat Kort Dictee komt eraan om 14 uur. Oei, de stand wordt compleet overrompeld! De belangstelling is enorm groot, het aantal stoelen en tafeltjes te klein. Er worden nog extra exemplaren links en rechts bijeengezocht, maar toch kan uiteindelijk niet iedereen een plaatsje veroveren. Nooit gedacht dat dictees zo populair waren! En ik zie heel veel jonge deelnemers, als ik even over de eerste rij rijpere jeugd heen kijk tenminste.

Streng maar rechtvaardig

In stukjes

Schrijven is mijn ding, voorlezen gaat me al een heel stuk minder af. Daarom ben ik blij dat Valerie zoals afgesproken na mijn eerste lezing in extenso daarna het deel ‘in stukjes’ voor haar rekening neemt. Dat lijkt me beter voor de foutenlast van de moedige schrijvers. Met perfecte en heldere uitspraak (op die dekselse parallellepipedums na) en klare stem torent Valerie boven het achtergrondrumoer van de Boekenbeurs uit. Enkele deelnemers klagen even dat het te snel gaat, maar ja dat is voor iedereen gelijk. Een goede regel vindt hier ingang: een vraag om een woord te herhalen wordt niet gehonoreerd.

Na afloop gaan we als tweemensjury aan de slag. Kort dictee, dus zo gepiept. Om 16 uur verzamelt de hele bende deelnemers vol spanning aan de stand van Creatief Schrijven voor de einduitslag. Er is ongemeen sterk gepresteerd zeg: gemiddeld werden er slechts 13 fouten gemaakt! Zelfs de laatste in de stand kan met 21 rode streepjes zonder rode blos naar huis.

Geen spellingbee

Op de derde plaats – tot zijn zichtbare verrassing – eindigt Bokrijkenaar Toon Vandenheede met de mooie score van amper 6 foutjes. Sst, niet voortvertellen, maar Toon is 86! Hulde, respect!

Maar de youngsters laten zich evenmin onbetuigd: kandidaat-advocaat Kevin Willems uit Assebroek (5f) is dolblij met zijn tweede plaats. En dan – tada! – een ex aequo op het hoogste trapje: de capi di capi Christiane Adams (Kessel-Lo) en Rein Leentfaar (Middelburg, NL) winnen de hoofdprijs met drie fouten. Valerie beslist om geen spellingbee te houden om de ultieme winnaar aan te duiden. ‘Er zijn toch prijzen genoeg’, verduidelijkt ze me.

Ex aequo

Heybaberiebah

Achteraf zie ik niets dan blije gezichten rondom mij. De sfeer is erg uitgelaten. Een succesnummer, dat dictee. Dat vraagt om een derde editie. Toch?

O ja, mijn extra moeilijk woord was een beetje gemeen. ‘Heybaberiebah’ is immers enkel in Van Dale terug te vinden onder het lemma ‘scat’: bij het improviserend zingen in de (bebop)jazz gebruikte betekenisloze reeks lettergrepen.

Ai, 1 deelnemer schreef dit woord toch nog volledig foutloos! Verdorie!

Volgende keer toch maar die cucurbitaceeën?

Deel dit artikel:

Nieuwe attractie in de Big Apple

Mijn buitenissige dicteehobby – althans, in veler ogen – bracht mij de afgelopen, pakweg, kwarteeuw van Antwerpen tot Zutphen, van Leeuwarden tot Zottegem en van Houthalen tot Middelstum, maar nimmer verliet ik het Europese continent voor een dicteetje. Tót maandag 22 oktober.

New York 2018

Bert Jansen en Randy van Halen genieten een lichte maaltijd voorafgaand aan het dictee.

door Bert Jansen

Op22 oktober vloog ik in acht uur met de KL645 van Amsterdam Schiphol naar JFK Airport New York teneinde deel te nemen aan het door The Netherland Club, een vereniging voor Nederlandse expats, die – zo staat op haar website te lezen – Dutch art, culture and ideas tot haar werkterrein rekent, georganiseerde dictee. Uit frustratie over de teloorgang van het Groot Dictee der Nederlandse Taal had het genootschap besloten zijn eigen groot dictee te organiseren. En dat deed het voortreffelijk. Lees maar door.

In maart van dit jaar zocht de club daartoe de gelauwerde, in New York wonende schrijver Merijn de Boer – die wij (hopelijk) allen kennen van zijn tragikomische roman Jagthuis – aan om het dictee te schrijven. Niet altijd staat een succesvol schrijverschap garant voor het componeren van een doorwrocht dictee; Merijn echter kweet zich uitstekend van zijn taak, maar daarover later meer.

Stendhalsyndroom

Naar het westen vliegend, heeft de jetlag minder vat op het slaap-waakritme, en na een verkwikkende nachtrust bij mijn New Yorkse vrienden, treinde ik de volgende dag dan ook uitgerust naar het op een uur reizen van Bayside gelegen Manhattan.
Het 9/11 Memorial & Museum was mijn eerste reisdoel. De twee waterbakken die het Memorial vormen, markeren precies de plek waar vroeger de torens stonden. Op de koperen reling langs de kant zijn de namen van alle 2700 slachtoffers gegraveerd. De vrijwilligers in het museum geven gedetailleerd, gedreven en gedegen uitleg bij de geëxposeerde attributen. Ik hield er de ogen niet steeds droog bij.
Dat deed ik ook niet in de Frick Collection, mijn favoriete museum in New York, zij het dat díé emotie voortkwam uit het stendhalsyndroom; het intieme museum aan de Upper East Side – een eeuw geleden het optrekje van de industrieel en kunstverzamelaar Henry Clay Frick – staat en hangt namelijk vol met de mooiste kunstwerken. In zijn testament had de mecenas bepaald dat zijn residentie na zijn dood voor het publiek moest worden opengesteld.

New York 2018

De deelnemers zitten klaar in het Warwick Hotel

Elvis Presley en Randy van Halen

Tegen vieren moest ik mij losscheuren uit de koesterende muzische armen; om vijf uur had ik immers een afspraak in het Warwick Hotel, een klein uur wandelen vanaf het museum. Lopend over Fifth Avenue werd ik andermaal getroffen door een emotioneel moment. Een zwerver staat diep voorovergebogen boven een vuilnisbak op zoek naar iets eetbaars, terwijl even verderop een Bentley stopt en een geüniformeerde portier naar buiten snelt om de aktetas van meneer aan te nemen. Een schrijnend beeld van de keerzijde van de zegeningen van deze wereldstad.
In de lobby van het chique, bijna honderd jaar oude Warwick Hotel, dat er prat op gaat ooit James Dean, Elizabeth Taylor en Elvis Presley tot zijn gasten te hebben mogen rekenen, trof ik Randy van Halen, de immer goedlachse benjamin uit het dicteecircuit. Toen ik in 1994 mijn eerste dictees schreef, stiet hij in zijn wiegje nog slechts ongearticuleerde klanken uit; nu is hij de angstgegner van menige doorgewinterde dicteetijger. ’t Kan verkeren …

Vlaams bezoek

Na een lichte maaltijd spoedden we ons weer naar de lounge, waar ik mijn al jaren in New York wonende vriend Arnold Brakenhoff ontmoette. Het kostte mij enige weken geleden niet héél veel overredingskracht om hem te bewegen mee te schrijven. Hij is weliswaar bioloog, maar een met grote affiniteit met taal in het algemeen en Nederlands in het bijzonder.

Het Warwick Hotel in hartje New York: wat een ambiance voor een dictee!

Juist toen wij gedrieën, niet gespeend van enige zelfoverschatting, bespiegelden wie er op de derde plaats zou eindigen, stapte onze Gentse dictee-collega Frans van Besien de lobby binnen. Hij keek als een snoek op zolder toen hij er Randy en mij ontwaarde. Onze Vlaamse vriend was er vast van overtuigd geweest de enige gek te zijn die voor het neerpennen van een paar zinnen de plas was overgestoken.
Kort na zevenen begon de Warwickzaal op de eerste etage langzaam maar zeker vol te lopen met expats. Wat een ambiance! Gracieus tapis-plain, imposante kroonluchter aan een fraai gestuukt plafond en doorvoelde kunst aan de muur. Wat een contrast met de tl-verlichte schoollokalen of bibliotheekzaaltjes met systeemplafonnetjes waar wij normaliter onze pennenstrijd voeren!

De jonge held

Klokke halfacht opende Hein-Jan Keijzer, general manager van de Netherland Club, de avond. Hij bespeelde zijn vijfenveertigkoppig publiek met vrolijk, ontwapenend gemak, met een flux de paroles waar menig stand-upcomedian met nauwverholen afgunst naar geluisterd zou hebben. Hij had genoeg kwinkslagen in huis om zijn gehoor geregeld lachsalvo’s te ontlokken. Als besluit van zijn inleiding bemoedigde hij zijn publiek met een tegeltjeswijsheid: ‘Wie geen fouten maakt, maakt meestal niets.’
Er bleek één persoon in het publiek te zitten die weleens had meegeschreven met het Groot Dictee der Nederlandse Taal in de Eerste Kamer. Even was alle aandacht voor hem, maar toen vervolgens bekend werd dat er een heuse winnaar van dat prestigieuze dictee in de zaal zat, was de aandacht plotseling verschoven; zij ging naar de blondgelokte Dordrechtenaar, die stante pede, maar ietwat voorbarig, werd uitgeroepen tot de te kloppen man. Vier expatbeauty’s met geacheveerde frisuren, voor de gelegenheid zorgvuldig gekleed en opgemaakt, flankeerden pijlsnel de jonge held voor een fotomomentje.

Celloconcert in A-majeur

Daarna werden de gebruikelijke spelregels geprojecteerd en geadstrueerd. Nee, dat van die ‘gebruikelijke spelregels’ moet ik terugnemen, want punt 5 was verre van ‘gebruikelijk’: als scheidsrechter werd daar het Witte Boekje genoemd. Bij ten minste drie aanwezigen sloeg de schrik om het hart. Dát is vloeken in de kerk van dicteeland. Kathaars als de dicteenomaden zijn, kennen zij slechts één gnomon, en dat is het Gróéne Boekje!
Enfin, do in New York as the New Yorkers do, zo luidt een oud gezegde, dus er zat niets anders op dan ons te conformeren.

Punt vijf van het reglement: het Witte Boekje als scheidsrechter …

Terwijl buiten op Sixth Avenue hevig strijd wordt gevoerd om elke vierkante centimeter asfalt, klinkt in de Warwickzaal het derde deel uit het celloconcert in A-majeur, de compositie van Carl Philipp Emanuel Bach die voor eeuwig verbonden zal blijven met het bij de vuilbak gezette winterse evenement. Een plechtig moment.

New York 2018

Hein-Jan Keijzer, de voorzitter van de Netherland Club New York

Appeltje-eitje

‘Geen jip-en-janneketaal maar appeltje-eitje voor slimmeriken’, zo luidde de titel van het door de auteur zelf voorgelezen dictee. Deze zette de grijze cellen van de expats al meteen op volle toeren aan het werk. Trouwens, de correctoren ook, zoals later zou blijken. Het argeloze publiek werd immers geconfronteerd met diverse orthografische voetangels en klemmen. Want ga maar na: om deze titel foutloos op papier te krijgen is er kennis vereist van de regels van samenstellingen met een woordgroep, van samenkoppelingen, van namen die ‘gewone’ woorden geworden zijn en van het niet-verdubbelen van consonanten bij onbeklemtoonde woordeinden. Voorwaar geen klein bier!
In zijn slechts vier alinea’s tellende vignet droeg De Boer vervolgens een oplossing aan voor het chronischevermoeidheidssyndroom. En waar is deze welvaartsziekte beter mee te bestrijden dan met spijs en drank in een à-la-carterestaurant – al is dat dan achenebbisj – zo vroeg hij zich af. De successchrijver serveerde er geen jambalaya met ras el hanout, ook geen afingi, laat staan anyumara. Nee, in het Warwick werd gewone Hollandse kost geserveerd, zoals een in bearnaisesaus gedrenkt sukadelapje, dat weggespoeld werd met goudgeel gerstenat. Als toetje serveerde de gevierde auteur geen croquembouche, maar een cappuccino en een oud-Hollands advocaatje. Alantswijn of châteauneuf-du-pape stond niet op het menu.
Alinea 3 eiste, óók bij nader inzien, wel enige filologische vaardigheid om de portee ervan te doorgronden. Ik citeer het tweede deel van deze passage: ‘Bij een tête-à-tête op westers territorium van drie neerlandici werd er verbaal getirailleerd op ouwehoerende nouveaux riches die Engelse woorden gebruiken in ge-sms’te kattebelletjes.

Basisregels

Summa summarum kan ik zeggen dat De Boer erin is geslaagd de uitgeweken yuppies in New York een mooi dictee te serveren, waarin hij niet de nadruk legde op de przewalskipaarden of tseetseevliegen in onze taal, maar op de basisregels van onze spelling, zoals de apostrof in afleidingen, het koppelteken in samenstellingen, het ontbreken van het accent aigu in de eerste lettergreep in van oorsprong Franse woorden, de klinkerbotsing, de tussen-n en de conjugatie. Maar dat bleek al moeilijk genoeg, want de auteur gaf vrijwel iedereen van jonge jan en van lange jan met zijn linguïstische samoerai. In het dictee zaten wel aardig wat Franse woorden vervlochten, zoals déjà-vugevoeljoie de vivre en tête-à-tête, maar een Franse slag was er niet in te herkennen.

Voordat de dictees ter correctie werden opgehaald, werd de deelnemers nog gevraagd in te schatten hoeveel fouten eenieder gemaakt dacht te hebben. Een aardige noviteit!
Tijdens de pauze was er ongelimiteerd drank en onderhoudende kout, onder anderen met Neelam Melwani, die ons land als ambassadeur vertegenwoordigt in New York. Het zal wel aan mij liggen, maar mijn associatie met het hoge ambt van ambassadeur is – nee, wás – in eerste instantie die van man en grijs; Neelam echter is in alles het tegenovergestelde: vrouw en jong (bovendien innemend en eloquent).
De jury, die voorgezeten werd door De Boer, bestond verder uit Wijnie de Groot, docente Nederlands aan de Columbia University in New York, en Carla Schoor, promovendus. Zij hoopt volgend jaar te kunnen promoveren op een studie naar het overdrachtelijke taalgebruik in de politiek en gaf nadere toelichting op veelvuldig fout gespelde woorden. Over ‘geüpdatet’ zei ze: ‘die schrijfwijze moet je echt opzoeken’. Ik houd dat maar op een lapsus linguae, want er is geen regel zo glashelder en zonder uitzonderingen als die van de vervoeging. Dus nee, dát hoef je nu juist níét op te zoeken.

New York 2018

Winnaar Randy van Halen werd direct omringd door vrouwelijk schoon.

Ajax tegen IJsselmeervogels

Dan het verdict. Het gemiddelde aantal fouten lag op ruim 42. De beste expat maakte 29 fouten. Vriend Arnold maakte er slechts zes meer. Niet onverdienstelijk voor een bèta.
Er is een stelregel dat degene die het verst gereisd heeft ook de hoogste ogen gooit. Welnu, die standaard is opnieuw juist gebleken. Maar niet één van de drie dicteenomaden wist een foutloos dictee af te leveren.  Uw djoeroetoelis kreeg zijn werk terug met zes rode strepen (toch door de jetlag …?), Frans met vier. De fortuin was wederom geen stiefmoeder voor Randy, want met slechts twee fouten was hij de glorieuze winnaar van het Eerste Groot Dictee der Nederlandse Taal van New York. Een formulering die impliceert dat ik ervan uitga – in ieder geval hóóp – dat er met dit dictee een traditie geboren is. In dat geval suggereer ik twee categorieën in te stellen, te weten die van liefhebbers en die van ‘professionals’. Op die manier hebben ook de expats kans op een podiumplaats. Nu was het het eerste van Ajax tegen het tweede van IJsselmeervogels.

En, o ja, Frans won ook nog een prijs; hij had, modest als hij is, zijn aantal fouten op vijf geschat, één meer dan zijn werkelijke aantal. Er was geen prijs voor diegene die het meest bescheiden was, anders was die zeker gegaan naar de deelnemer die zijn foutenlast op honderd geschat had. Ik informeerde ook nog even bij de man die mij in de pauze vertelde er vermoedelijk vijf gemaakt te hebben. Het waren er uiteindelijk 39. Optimisme en realisme lopen elkaar soms aardig voor de voeten …

Een man moet rijk leven, dacht ik, en daarom vroeg ik bij de receptie naar de prijs van een kamer voor een nacht. Ik was wel bereid er tweeënhalfhonderd bucks voor neer te tellen, maar de receptionist sprak zonder blikken of blozen: ‘That will be 775 dollar’. Ik dankte hem beleefd en spoedde mij naar de dichtstbijzijnde subway. Terug naar Bayside.

Deel dit artikel:

Drie keer dertien in Vilvoorde

Het was even zoeken naar de locatie, maar dicteecrack Herman Killens arriveerde toch nog tijdig op het tweede Portaelsdictee van Jan Deroover. Voor Dictees.nl doet hij verslag.

vilvoorde 2018

Herman Killens (r) peinst over de juiste schrijfwijze.

door Herman Killens  |  foto’s: AZ Jan Portaels

‘Het dictee?’

De dame achter de infobalie heeft eindelijk haar telefoon neergelegd en hoort het tot mijn verrassing niet in Keulen donderen – zelfs niet in Vilvoorde. Ze kijkt me indringend aan. Ik vrees dat ze me meteen naar de psychiatrische afdeling van dr. Jan Deroover – de organisator van dit tweede Portaelsdictee – zal verbannen, maar niets is minder waar. Ik vertel haar dat ik mijn wagen zoals afgesproken op de artsenparking heb gestald en omdat ik daar niet meteen dicteeaanduidingen vond dan maar het gebouw helemaal rond ben gelopen tot aan de hoofdingang.

‘Ik zal dat eens uitleggen. Zie je ginder aan de overkant die smalle gang? Wel, op het einde ervan moet je links afslaan, een eind doorlopen en meedraaien en vervolgens rechts. Weer een lange gang en dan moet je de trappen naar boven. Daar moet je terug rechts, een passerelle over en dan aan weer een trap naar beneden. Dan nog naar links, meteen naar rechts, dan links, een lokaal door en daar is ie dan: de personeelskantine …’

vilvoorde 2018

Dr. Jan Deroover

Catacomben

Ik wil nog ‘euh’ zeggen en ‘wil je dat nog eens herhalen’ maar daar rinkelt haar telefoon weer. En dus ga ik zonder gps-ondersteuning op zoek naar die refter. Ik kom vast wel iemand tegen aan wie ik het nog eens kan vragen. Niet dus, het hele hospitaal lijkt wel verlaten. Het beginstuk gaat nog goed maar dan begin ik over die trap te twijfelen. Plotseling loop ik collega-dicteeman Kevin Willems tegen het lijf die net als ik het noorden en zuiden kwijt is. En geen pijlen te bespeuren. Samen gaan we trap op, trap af, catacomben en doodlopende gangen in en weer uit, een labyrint. En na veel omzwervingen horen we plotseling met heel veel geluk in de verte geroezemoes … de kantine. Met nogal wat volk. Hoe hebben die dat hier in ’s hemelsnaam gevonden?

Jan ontvangt ons bijzonder hartelijk en goedlachs. Koffie, thee en voor de overmoedige schrijvers onder ons nu al bier of wijn. Ik vertel hem over onze dwaaltocht en dat het straks toch wel een kleine uitdaging zal zijn om de hoofdingang terug te vinden. Maar wat blijkt: de kantine heeft een buitendeur. En … die geeft netjes recht op de parking uit waar mijn wagen staat. Makkelijk. Maar ja, die buitendeur was wel toegewaaid …

vilvoorde 2018

De deelnemers hadden moeite het tempo bij te houden in Vilvoorde.

Groenen en roden

Tweeëntwintig deelnemers, net iets minder dan vorig jaar, allicht te wijten aan de herfstvakantie die vanavond aanvangt in Vlaanderen. Ook Kristien Bonneure, de aangekondigde VRT-journaliste met de heldere stem heeft zich te elfder ure verontschuldigd, zodat Jan noodgedwongen zelf uit zijn oeuvre moet voorlezen.

De deelnemers zijn ingedeeld in groenen (personeel en minder ervaren schrijvers) en roden (specialisten, hier dicteecoryfeeën gedoopt). In die laatste categorie zitten naast mezelf nog de dicteevrienden Christiane Adams, Dian van Gelder, Jozef Lamberts, Raf Coppens en Rein Leentfaar klaar voor de strijd. En dus ook Kevin die tot zijn afgrijzen eveneens in de specialistencategorie werd ingedeeld. Zijn pleidooi om een tussencategorie in te richten kan allicht op héél véél bijval rekenen in het dicteewereldje – maar wie blijft er dan nog over in de Champions League?

vilvoorde 2018

De oriëntaalse bruid, een schilderij van Jan Portaels.

Déjà vu

De eerste paragraaf refereert meteen naar vorig jaar: ‘Mogelijks bekruipt er u een déjà-vugevoel vermits het dictee verder ingaat op het Portaelsdictee van elf maanden geleden.

Inderdaad. Net als vorig jaar gaat het dictee immers over de oriëntalistische schilder Jean François Portaels (1818 – 1895), naar wie het ziekenhuis in Vilvoorde is genoemd. En Jan Deroover is ambitieus, want de titel ‘Leven en werken van Portaels, deel 1’ laat meteen vermoeden dat er volgend jaar een vervolg komt. En jawel: Jan bevestigt dat hij ondertussen voldoende materiaal heeft voor nog een schrijfsel. Portaels’ leven vormt immers een dankbaar onderwerp door de vele omzwervingen die hij maakte (lees: veel exotische woorden).

Ook de Aalsterse vaudeville van dit jaar wordt vermeld: ‘Er was begin 2018 bijna sprake van plagiaat en een dicteecoryfee raadde mij aan auteursrechten bij Sabam aan te vragen’.

Het dicteertempo van Jan ligt ongemeen hoog. Er is nauwelijks tijd om na te denken, zelfs gewoon maar opschrijven is al een geweldig huzarenstuk. Ondertussen worden sfeerbeelden van Portaels’ leven en werk geprojecteerd.  Ik breng nog een late correctie aan (gepikeerdewordt gepiqueerde) … ai, dat had ik beter niet gedaan.

Kloosterlatijn

De liefhebbers en specialisten moeten op 1 uitzondering na (Kloosterlatijn) beiden verschillende invulwoorden noteren (89 groene en 85 rode). Dat levert bij de liefhebbers spannende woorden op als paardenentrecoteje(paardensteak is een Vilvoordse specialiteit), geuzelambiek(nog een streekproduct), Lodewijk XV-stijl(dat moet in Romeinse letters, euh cijfers, zegt Jan), Middellandse Zeebekken. touroperator, onnozele-kinderendag en Onze-Lieve-Vrouwekerk.

De moeilijkheidsgraad en het Kloosterlatijngehalte bij de specialisten kan ik dan weer best illustreren aan de hand van – alla, vooruit dan maar – mijn eigen fouten: niet-consanguiene(de ‘e’ vergeten), quissejes(kwam nota bene nochtans voor in mijn eigen Opwijks BeNeDictee vorig jaar!), fernweh, Morgenland (volledig verkeerd verstaan), wagonslits(moet met 2 keer s bij meervoud), braque ariégeois(geen dubbele r, het is de Franse Ariège), gepikeerde revers(zie hoger), suzanne-met-de-mooie-ogen (ik maak er suzanna van, klinkt beter vind ik), maronitische, heterocliete, mangalitza(typefoutje van Jan Deroover), enserail!

vilvoorde 2018

Discussie na afloop.

Enkele onnauwkeurigheden

Tijdens de onderlinge verbetering wordt het toch wat chaotisch. Er blijken immers nogal wat onnauwkeurigheden op de verbetervellen te staan, wat voor de nodige verwarring zorgt. Zo noteer ik onder meer: onzes Heeren(onzes Heren), niet-consanguïene(in plaats van niet-consanguine), contriolée (contrôlée), kant-en klare(kant-en-klare), braque ariégois (braque ariégeois), margolitza (mangalitza) en zwart-wit foto (zwart-witfoto). En dan ook nog die enige echte bij de specialisten erg vervelende fout waar ik zo dadelijk op terugkom. Wat er in de communicatie is fout gelopen weet ik niet, maar deze tekst is blijkbaar nagekeken door twee Nederlandse dicteespecialisten! Maar misschien niet de eindversie?

Dian verslaat Rein

Gelukkig blijft de sfeer fideel (Jan wordt niet gelyncht en de dicteedeelnemers gaan mekaar niet te lijf met een scherpe dicteepen – nee grapje, er wordt veel afgelachen) en kunnen we al snel de winnaars noteren. De prijzen zijn niet min: boekenbonnen van 60, 40 en 20 euro voor de top drie in elke categorie (teams, liefhebbers en specialisten) en dan voor elke deelnemer nog een boodschappentas met enkele mooie geschenken.

Hé, Dian heeft eindelijk Rein verslagen … Ze wint immers de prijs voor de deelnemer die van het verst komt: het Nederlandse Zoetermeer, 160 kilometer x 2 asjeblieft. Bij de teams winnen Inge en Hans net als vorig jaar afgetekend met gemiddeld 22 fouten. Op de tweede plaats eindigen Daniël en Veronique (31 f) en op drie Nicole, Christine en Jenny (36 f). De rangschikking bij de liefhebbers: 1. Hans Moyson (22 f), 2. Wim Vleminckx, winnaar vorig jaar (23 f) en 3. Sven De Boeck (32 f).

vilvoorde 2018

Kevin Willems bekijkt zijn score.

Ex aequo

En dan toch wel sensatie bij de specialisten: we eindigen maar liefst met zijn drieën ex aequo met 13 rode strepen. Op basis van het reglement (wie eerst in de fout gaat valt af) schiet Rein de oppergaai af. Maar eigenlijk ook weer een beetje niet, want achteraf blijkt ook mijn correct neergepende schicksalsstunde foutief als schicksalstunde op Jans correctievel te staan. Zodat de score dus eigenlijk 12 – 14 in mijn voordeel is. Maar voor een goed begrip: dat is vijgen na Pasen (of beter pompoenen na Allerheiligen) – enkel de door de jury vastgestelde uitslag de avond zelf telt volgens de ongeschreven dictee-etiquette. Maar Rein wint dus wel met twee gelukjes.

De morele winnares is evenwel nummer drie, Christiane. Na een lange dicteeloze periode door ernstige privébeslommeringen geeft ze hier meteen weer haar visitekaartje af: een superprestatie.

Twee komma zoveel

Slotsom van het Portaelsdictee: perfect logistiek georganiseerd, een enthousiast team, een gezellige sfeer, een bijzonder mooie prijzentafel en een zeer mooie en uitdagende tekst, alleen jammer van die enkele slordige en storende fouten. En volgend jaar staan we er zeker terug. Heel erg bedankt, Jan!

In Vlaanderland is de volgende dicteeafspraak volgende zondag op de Antwerpse Boekenbeurs (auteur: uw trouwe dienaar), terwijl velen ook uitkijken naar de apotheose van de BeNeDicteecompetitie, namelijk de grande finale in Aalsmeer op 17 november, met de avond ervoor ook nog het Groot Aalsmeers Dictee! Drie dictees in minder dan 24 uur, een buitenkans. Rien leidt na tien BeNeDictees trouwens met slechts 3 luttele puntjes voorsprong op Rein. Drie, wat zeg ik, het zijn er exact 2,8959136542 …

Deel dit artikel:

Dansend door de dicteewereld

Op zaterdag 20 oktober 2018 werden twee dictees georganiseerd in de zogenoemde BeNeDicteecompetitie. Negen deelnemers vatten de pen op, ditmaal in het Vlaamse Heist-op-den-Berg ten huize van de gastvrije Marlies Vervloet.

Heist 2018

Tableau de la troupe

door Rien Wisse

Wis- en dicteekundige Rein Leentfaar verwerkte in zijn Wereldreisverhaal met zestig invulplaatsen minstens twintig hoofdletter-of-kleineletterkwesties. Bijvoorbeeld the great Unknown, Arabische Lente, Mezzogiorno, openbaar lichaam, het land van de rijzende zon en de laars (Italië). Ook doceerde hij kawaii, de Ja­panse le­vens­stijl van on­schuld en kinderlijkheid; het woord staat pas een jaar in de onlineversie van Van Dale. De deelnemers leerden dat chakchouka een groenteomelet is, en shakshuka een ander eiergerecht. Nee, Reins dictee was geen eitje.

Heist 2018

Rien Wisse probeert de jeugd te interesseren voor spelling

Frank Zappa

Toppunt van dicteesubtiliteit was het verschil tussen debris en débris, tussen ruimteafval en puin, tussen wel of geen accent, tussen de klemtonen ‘dee-brie’ en ‘dee-brie’. Pas nu weten we dat Frank Zappa het verkeerd uitsprak in de song Cosmik Debris van het ‘taalalbum’ Apostrophe (‘) (1974). Maar goed, de top drie: Rien Wisse (7 fouten), Herman Killens (12) en Gertjan Roels (23).

Vegan

Tussen de middag genoten de spellers van een heerlijke veganistische lunch, verzorgd door Marlies – hulde. Ook de tweeënhalfjarige tweeling des huizes wist er wel weg mee, zo na het inspannend werken aan een kleurrijke legpuzzel. Trouwens, het (Engelse) woord vegan heeft volgens Van Dale sinds april 2018 een tweede betekenis: niet alleen het zelfstandig naamwoord veganist, maar ook het bijvoeglijk naamwoord veganistisch. Zegt het voort, opdat duurzaamheid terrein wint.

Heist 2018

Marlies Vervloet bereidt de vegalunch voor

Niet met de bruid

’s Middags vroeg taalkundige Bert Jansen de deelnemers ten dans in zijn dictee Men kan wel dansen, … Wie het beletselteken correct kon vervangen, kreeg een bonuspunt. Dat lukte alleen Rein: al is het niet met de bruid. Bert deed het op z’n Frans. Meer dan een derde van zijn 67 invulplaatsen tellende petite histoire was Gallo-Romaans. Neem nou dos-à-dos, gigue, de ‘valse vrienden’ merengue en meringue (dans en gebak, met dezelfde uitspraak), flux de paroles en demi-vierge.

Japans theater

De auteur voegde er een portie Japans aan toe, zoals netsuke (uitspraak: ‘netskuh’), chado, butoh, kabuki- en notheater, betaald met nakfa’s en birrs. Rein had er al voor gewaarschuwd dat hij een hele week had gestudeerd om dit dictee te kunnen winnen – doet ie anders nooit, hij houdt zich liever met spelling bezig – en dat was te merken ook: hij won met 8 minus 1 (die bruidsschat, zullen we maar zeggen) oftewel 7 fouten van Rien (10) en Herman (14).

Heist 2018

Bert Jansen schrijft mee met Jozef Lamberts

Het is spannend in deze competitie. Op 17 november valt de beslissing in Aalsmeer. Maar meedoen is belangrijker dan winnen, toch? Dus meld je aan.

Deel dit artikel:

Groot Dictee keert terug zonder beeld

In zijn wekelijkse taalprogramma op Radio 1, De Taalstaat, presenteert Frits Spits op zaterdag 15 december een beeldloze opvolger van het roemruchte Groot Dictee der Nederlandse Taal.

spits

Frits Spits, presentator van De Taalstaat

door Jeroen van Heemskerck Düker

“De spelling moeten we niet belangrijker maken dan hij is”, meldt radiopresentator Frits Spits op de website van omroep NPO. Afgezien van de geslachtsverwisseling (spelling is immers vrouwelijk) is dat een opmerkelijke uitspraak. Want in zijn wekelijkse taalprogramma op Radio 1, De Taalstaat, presenteert Spits op zaterdagochtend 15 december een beeldloze opvolger van het roemruchte Groot Dictee der Nederlandse Taal.

Taalvirtuoos en BN’er Wim Daniëls schrijft de tekst van het dictee, dat traditiegetrouw voorgelezen zal worden door Philip Freriks. De auteur meldde al omineus dat “het dictee meer moet zijn dan een verzameling moeilijke woorden”, zonder aan te geven welke woorden dan precies moeilijk zijn. In de bibliotheek van Haarlem nemen twintig mede-BN’ers het op tegen evenzoveel luisteraars van De Taalstaat. Het evenement is georganiseerd door NPO in samenwerking met Onze Taal en het productiehuis Men at Work. Dat laatste bedrijf verzorgde ook jarenlang de tv-editie van het Groot Dictee.

Vlaanderen doet het zelf wel

Vorig jaar stopte omroep NTR plotseling – tot verdriet van velen – met het Groot Dictee op tv, na 26 succesvolle edities. Volgens de omroep waren de kijkcijfers te laag en was het programma ‘niet meer van deze tijd’. Anders dan de komende radioversie was het tv-dictee een coproductie van Nederlandse en Belgische media. Helaas is die samenwerking niet langer zichtbaar. Evenmin is duidelijk hoe de selectie van de ‘gewone’ kandidaten is verlopen. De omroep verstrekte daarover geen gegevens.

Wim Daniëls

Wim Daniëls

Eerder dit jaar organiseerde Jan Hautekiet, nestor van de Vlaamse radio, al een vervanger voor het ter ziele gegane Groot Dictee. Op 6 april zegevierden daar Elsie Ribbens en Robert Joosen na een zware strijd in de Senaat, de Vlaamse pendant van de Eerste Kamer. Als Wim Daniëls voor de Nederlandse radioversie een tekst van vergelijkbare kwaliteit schrijft, moeten de veertig deelnemers zich terdege voorbereiden. In het nieuwe Groot Dictee zullen we de zweetdruppels niet kunnen zien, ook al omschreef Frits Spits de spelling als “het kostuum van de taal”, en voegde hij eraan toe dat het prettig is “als het er netjes uitziet”.

Liefhebbers kunnen meeschrijven op zaterdag 15 december vanaf 11 uur door af te stemmen op Radio 1. Kinderen de deur uit, boodschappen uitstellen, gezellig met z’n allen rond het radiotoestel!

Deel dit artikel:

Broodjediana-aapverhaal en spellingbacchanaal

Op 22 september 2018 offerden tien spellinggekkies hun vrije zaterdag op om zich weer eens te laten geselen door twee huiskamerdictees in de Belgisch-Nederlandse specialistencompetitie. De winnaar kijkt terug op de dag.

Op 22 september 2018 offerden tien spellinggekkies hun vrije zaterdag op om zich weer eens te laten geselen door twee huiskamerdictees in de Belgisch-Nederlandse specialistencompetitie. De winnaar kijkt terug op de dag.

Door Rien Wisse

BeNeDictee Voorburg 2018

Jacques Bettelheim fotografeert enkele deelnemers

Offerden zij zich op? Welnee joh, geintje, die BeNeDicteevrienden houden van het spelletje en beleefden weer een fijne dag vol orthografisch en culinair genot. Plaats van handelen was het Voorburgse woonhuis van de gastvrije Lizi van Vollenhoven.

Dian van Gelder baseerde haar dictee op haar nogal zeldzame voornaam. Ze zocht in de onlineversies van het Groene Boekje (GB) en Van Dale (VD) naar de lettercombinatie dian. Wat bleek? Dian manifesteert zich op uiteenlopende gebieden en in haar nabijheid bevinden zich vele gesofistikeerde dicteewoorden. Zoek maar mee.

Ladydianacoupe-soleilkapsel

De Midianieten waren een oudtestamentisch nomadenvolk en vormden een fyle. De radiant heeft iets te maken met fallacia optica. De koh-i-noor is een radiantdiamant met een tetraëdrisch rooster, in tegenstelling tot een aigrette van thalliumhoudende similidiamanten voorzien van agrafenversiering. De dianeticatheorie helpt tegen het chronischevermoeidheidssyndroom (myalgische encefalomyelitis, ME). Verder kwamen voorbij: adiantum, komediantesk, stand-upcomedian, Cherokee-indianen, all chiefs and no Indians, Indian summer, media nox en de fraaie gelegenheidssamenstellingen ladydianacoupe-soleilkapsel en broodjediana-aapverhaal.

BeNeDictee Voorburg 2018

Tijdens de lunch amuseerde Annemarie Braakman (r) zich opperbest.

Freudianen

De freudianen deden ook mee. Sigmund Freud, grondlegger van de psychoanalyse, zou dit door ‘vrije associatie’ verkregen – dus freudiaanse – dictee ongetwijfeld geduid hebben als een preoccupatie met de eigen voornaam: een uiting van neurotisch narcisme, haha. Die diagnose zou schrijver dezes overigens ook krijgen, want waarom zou je anders een verslag schrijven over een wedstrijd die je zelf hebt gewonnen? Ziedaar de top drie met respectievelijk 4, 8 en 17 fouten in 60 invulplaatsen: meine Wenigkeit, Rein Leentfaar en Gertjan Roels.

Bacchanten

Na de voortreffelijke lunch, compleet met kruudmoes – het woord werd in mei al door Lizi geserveerd in het Zoetermeerse BeNeDictee – trakteerde Jacques Bettelheim op een orthografisch Bacchusfeest, met een knipoog naar het Voorburgse restaurant Vreugd en Rust. Achteraf is de vraag: was dit niet beter een bacchusfeest? Volgens VD is een Bacchusfeest namelijk een bacchanaal in de eerste betekenis van ‘feest ter ere van de wijngod Bacchus’, en dus niet een bacchanaal in de tweede betekenis van ‘losbandig feest’. Maar bacchusfeest staat niet in VD of GB, Bacchusfeest wel. Voer voor spellingfanaten; wie meldt zich?

BeNeDictee Voorburg 2018

Rein Leentfaar (l) discussieert tijdens de lunch met winnaar Rien Wisse

Toedeledokie

Afijn, de chefs de partie en andere cordons bleus zwoegden op emmese à-la-cartegerechten en amuse-gueules met malossol. De sommelier gebruikte geen oenochoë, maar keurde zijn grands seigneurs met behulp van een taste-vin en schonk châteauneuf-du-papes, tokayers en vinhos verdes. Patron-cuisinier Henk Savelberg hield niet van curasausjes, toast kannibaal en labskous. Opeens zei hij toedeledokie: hij trok zich himmelhoch jauchzend en als een ware hesychast terug in de desa, en ging fanatiek instaën en pilatesen.

Het Diandictee nog indachtig: de coquilles Saint-Jacques (jakobsschelpen) ontbraken. Toch smaakte het dictee van ‘maître Jacques’ (manusje-van-alles) uitstekend, lekker pittig maar niet té. Uitslag: nummers een en twee idem als ‘s ochtends (10 en 15 rode strepen in 102 invulplaatsen); derde werd Jeroen van Heemskerck Düker (27).

Op naar de volgende ronde: Heist-op-den-Berg, 20 oktober.

Deel dit artikel: