Collectieve verdwazing in Haarlem

Vrijdagavond 14 december eindigde het Groot Dictee te Utrecht voor twee – zichzelf daarna niet meer zo respecterende – dicteespecialisten in zo’n traumatische shoot-out dat zij niet konden wachten op een mogelijkheid om zich te revancheren. En wat een geluk hadden zij: dit kon de volgende ochtend al! Marissa van Vliet vertelt over hun wedervaren en haar eigen belevenissen tijdens het Nationaal Dictee.

GdNT 2018

De jury van het Dictee. Links Hans Bennis, naast hem Vibeke Roeper en Wim Daniëls

door Marissa van Vliet

De onfortuinlijke dictee-experts – Bert Jansen en Jeroen van Heemskerck Düker – nodigden mij uit om met hen mee te gaan naar Haarlem. Daar kon, net als in 19 andere plaatsen in Nederland, in de bibliotheek meegeschreven worden met het Groot Dictee der Nederlandse Taal. “Een dictee zonder één enkel moeilijk woord erin” had taalkundige Wim Daniëls geschreven voor deze doorstart van het Groot Dictee op de radio. Echter, dat wat makkelijk lijkt, kan óók (of misschien beter gezegd: júíst) moeilijk zijn … Dat bleek al toen ik mij waagde aan de vrij simpel lijkende eerste opgave: mijn medetijgers vinden.

BertBert

Vol goede moed was ik vertrokken naar Haarlem. Mijn vriend Randy van Halen was aan het werk; jammer dat hij niet mee kon, maar vooral ook: hoera, een concurrent minder! Eenmaal aangekomen in de bibliotheek wezen de vriendelijke dames bij de ingang mij naar een trap naar beneden. Daar in de kelder stond een groot scherm met een vijftigtal tafeltjes en stoeltjes in keurige dicteeopstelling. Ik verbaasde me over hoeveel mensen er al zaten, maar wist ook dat er een plekje voor mij vrijgehouden zou zijn (zoals het Bert Jansen betaamt, uiteráárd naast hemzelf ;)). Ik speurde de ruimte af, maar geen getraumatiseerde tijgers te bekennen!

Toen de tijd verstreek, begon ik me toch zorgen te maken. Het was een kort nachtje geweest, dus: had ik het wel goed begrepen gisteravond en stond ik nu wel in de goede bibliotheek? Precies op dat moment liet mijn dicteevriend uit Bussum van zich horen. Hij mag dan aardig kunnen spellen, ik denk dat BertBert het navigeren voortaan toch beter aan TomTom kan overlaten. Oordeelt u zelf:

B: “Waar ben je???”
M: “Waar zijn jullie?”
B: “In de bieb!!!”
M: “Sta ik nou in de verkeerde bieb of zo?”
B: “Centrale bieb. Gasthuisstraat”
M *stuurt haar locatie op Google Maps*
B: “Is goed! Naar beneden! Nu!!!”
M: “Maar ik zit daar aan een tafeltje, huh? Waar zitten jullie dan?”
B: “In de bieb zelf”
M: “Ja, daar zit ik in de kelder.”
B: “Zit je in de kelder?”
M: “Ja” (*denkt, maar typt niet* “Dat zeg ik toch net…”)
B: “Kom naar boven!”

Vijf minuten voor aanvang raapte ik dus mijn spullen bijeen, rende weer naar boven, de bibliotheek door. Daar bleek achterin te midden van de boekenkasten nog een clubje dicteeschrijvers te zitten, met daar ook de twee die ik zocht. Nog nét op tijd voor de spelregels …

Het bleek radio mét beeld te zijn in de bibliotheek, oftewel: niet veel anders dan tv

In tegenstelling tot de mensen in de kelder, hadden wij hierboven in de bibliotheek naast een scherm waarop de uitzending te zien was (ja, het was radio mét beeld, oftewel: niet veel anders dan tv), voor het bijbehorende geluid de beschikking over koptelefoons. Daarmee konden we het volume zelf afstellen. Handig! Zeker ook voor de senioren onder ons, waarvan het gehoor toch achteruitgaat – zo hoeven ook zij geen belangrijke spelregels te missen …

Haarlem 2018

Lotje deed ook mee in de Haarlemse bibliotheek en scoorde verrassend goed!

Begrijpelijk

“Een lekker potje spellen, voor plezier of voor de roem. Wat is er op zo’n zaterdag nou mooier om te doen?! Oh, en wat is het overzichtelijk en fijn, dat het deze keer niet van die klotezinnen zijn!” Zo opende het Thijs Boontjes Dans- en Showorkest het dictee. En dat was precies Daniëls’ bedoeling geweest: geen woorden die niemand kent, geen dictee meer waardoor iedereen denkt dat onze spelling en grammatica ondoenlijk zijn om te leren – nee, terug naar waar het dictee op tv steeds verder weg van was geraakt: een eenvoudige, begrijpelijke tekst. Van tevoren had hij al verklapt waar het over zou gaan: de lange, hete, droge zomer. En nog een tipje van de sluier had hij opgelicht: dertien keer zat het lidwoord ‘de’ erin. Dat moest wel lukken, toch…?

Bedrog

En inderdaad, de tekst was een simpel verhaal, vol klassieke Nederlandse dicteewoorden als naar verluidt, trukendoos, minuscule en souvenirtjes, en exotischer dan wat uitstapjes naar het Fries (skûtsjesilen, fierljeppen) werd het niet. De tekst werd in een vlot tempo voorgelezen door (voor de laatste keer) mister Groot Dictee himself: Philip Freriks. IJverig schreven wij drieën met de 80 anderen in de bibliotheek Haarlem mee met de 40 genodigden van de uitzending in de naastgelegen Doelenzaal. Toen radiopresentator Frits Spits de strenge woorden “Leg de pennen neer” uitsprak, draaide Jeroen van Heemskerck Düker (de tweede dicteetijger) zich om. Hij en Bert Jansen gebaarden naar elkaar: “Kun jij een fout bedenken die je gemaakt hebt? Nee, ik ook niet!” en ze droomden weg bij het idee van het hoogst haalbare: de nulfouter. Maar zoals wij allen weten: de meeste dromen zijn bedrog, en dus ja, bij het nakijken bleek: wij vergisten ons toch …

Bertjansentjes

Na een korte onderbreking werd de dicteetekst op papier uitgedeeld, om daarmee ons eigen (of zoals wij deden: elkaars) werk na te kijken. Opnieuw: een makkelijke opgave, zo lijkt … Maar de organisatie wist het zelf ook even niet meer: waren die roodgedrukte woorden nou de valkuilen of alleen de woorden die meetelden voor de fouten? Na hierover en paar keer van gedachte veranderd te zijn (met veel gezucht en gekras bij ons tot gevolg), dook er ineens een reglement voor de organisatie op: “Neem deze spelregels vooraf met de deelnemers in uw bibliotheek door”. Oeps! Nou ja, beter laat dan nooit werd duidelijk dat het hier in het rood om de aangemerkte valkuilen ging, maar dat ook fouten in de overige woorden meegerekend moesten worden.

De spelregels hadden wij Freriks toch keurig horen voorlezen? Nee, niet iedereen, zo bleek

En de rest van de spelregels? Ach, die hadden wij Philip aan het begin van de uitzending toch ook keurig horen voorlezen … Of nou nee, niet iedereen, zo bleek! Een koptelefoon met volumeknop mag dan wel de oplossing zijn voor het achteruitgaande ouderengehoor, niet voor de “Ik doe wel vaker een dicteetje en ken de regels inmiddels wel”-gedachte! Zo bleek arme Bert, en – ter geruststelling – hij niet alleen, geheel gemist te hebben dat alle losse getallen in cijfers geschreven moesten worden. Alle moeite om 2018, 314, 10 en 24,4 voluit te schrijven voor niets, of nou ja: voor vier fouten extra.

Maar dat was niet het enige … Celsius schrijven als ‘Ceelsius’, dat soort slordigheidsfouten, “echte bertjansentjes” zoals Jeroen het noemde, maakte hij ook nog. Maar dat lag niet aan de leeftijd, want ik deed hetzelfde en nog wel erger. Waar zat ik met mijn hoofd toen ik de klimaat schreef? Och, had ik het aantal keer ‘de’ in mijn tekst maar nagerekend!

En waarom dacht ik net als Bert bij alom geprezen toch aan het aaneengeschreven ‘alomtegenwoordig’? En dan schreven wij alle drie ook nog te zijner tijd als ‘tezijnertijd’; hoe krijg je het voor elkaar?! “Collectieve verdwazing!” riep Bert uit. “Goede titel voor mijn verslag, dank je”, zei ik.

GdNT 2018

De winnaar wordt geïnterviewd na afloop

Bekenden

Terwijl de organisatie van de bieb de dictees met de minste fouten, waar wij – goddank – toch nog steeds bij zaten, meenam voor een tweede nakijkronde, dronken wij onze verdwazing weg met (lauw geworden) chocomel. En ach, een schrale troost: álle deelnemers in de bieb kregen de decembereditie van Onze Taal en het boek De taal van toen van Wim Daniëls cadeau.

In de kelder verzamelden wij ons voor de prijsuitreiking, eerst die van de uitzending, daarna die van ons. Op het scherm zagen wij hoe ook in de Doelenzaal geen nulfouter was gescoord – wat een geruststelling! Twee fout had de winnaar en dat was ons aller bekende Pieter van Diepen, eerdere winnaar van het Dictee in 2010. Na hem eindigen ex aequo met drie fout Marco Sanders en Paul de Kuyper, ook twee bekenden. Paul de Kuyper was samen met Roberto la Rocca de feitelijke winnaar van het allerlaatste Groot Dictee op tv in 2016. Beiden scoorden zes fouten. Maar bij De Kuyper – die elk jaar het dictee van de TU Enschede schrijft – werd dat pas na de uitzending vastgesteld. Ter genoegdoening kreeg hij een wildcard voor de volgende editie, die vervolgens nooit kwam. Dat zal de reden geweest zijn hem dit jaar in de radio-editie op te nemen in het deelnemersveld.

In diezelfde laatste editie streed La Rocca samen met ’prominent’ Gustaaf Peek tegen het Belgische team, bestaande uit ’prominent’ Kristien Bonneure en Marco Sanders. Het Belgische team won. Die Marco Sanders stond vandaag dus opnieuw op het podium, en hoe mooi dat Paul de Kuyper daar nu ook bij stond!

Bingo

De vraag was nu: zou ‘ons’ podium ook uit drie bekenden uit de dicteewereld bestaan? Uit onze berekeningen kwam Jeroen van Heemskerck Düker uit op drie fout, ik op zes en Bert Jansen op zeven. Echter, de Friese uitdrukking It giet oan (die ik wel goed schreef) werd blijkbaar als zo exotisch gezien, dat deze niet meegenomen werd in de foutentelling. Daarmee kwamen Bert en Jeroen op een foutje minder en zou het dus nog spannend worden tussen mij en Bert. Máár de heren waren intussen ook aan de praat geraakt met een charmante jongedame die ook wel erg weinig fouten meende te hebben …

De heren waren aan de praat geraakt met een charmante jongedame, die ook weinig fouten meende te hebben. En zij kreeg gelijk

De uitslag aldus: op de derde plaats eindigde deze dame, Merel Bijl, met zes fout! Het schrijven van een verkeerd lidwoord werd door de jury als zó stom gezien, dat ze dat niet meerekende in haar beoordeling en ik met vijf fout zowaar tweede werd! En de eerste plaats, ja dat moest Jeroen van Heemskerck Düker wel zijn, met inderdaad evenveel fouten als Pieter van Diepen. Alle drie kregen wij nóg een boek van Wim Daniëls, namelijk Koken met taal. Daarin brouwt hij met de ingrediënten van onze taal allerlei woordgrapjes, -spelletjes en -vondsten en schotelt hij ons vele taalwetenswaardigheden voor. Een erg leuk boek, dat ik zeker kan aanraden! Thuis zag ik dat ons exemplaar ook nog eens gesigneerd was, een leuke verrassing die het helemaal afmaakt.

Haarlem 2018

De winnaars in de Haarlemse bieb: Merel Bijl (3e), Jeroen van Heemskerck Düker (1e) en Marissa van Vliet (2e).

“Maar hoe liep het nou met Bert af?”, hoor ik u denken. Die bleek dus negen fouten te hebben, doordat zijn voluit geschreven getallen niet als één herhalende fout, maar elk als afzonderlijke fout waren gerekend. De heer Jansen vroeg zich na afloop in een existentiële crisis dan ook af of hij eigenlijk nog wel op aarde is om dictees te maken, of dat hij niet beter de overstap kon maken naar de bingo … Zoals Jacques Bettelheim al aangaf: bingo is ook geen sinecure, Bert! Dus ik hoop dat je toch nog lang blijft dicteeën. Al is het maar zodat ik nog wat vaker van je kan winnen…;)

PS Ik kan dit verslag natuurlijk niet eindigen zonder Rien Wisse te noemen, die als enige in het land wél een foutloos dictee wist af te leveren – gefeliciteerd!

Policors in Harderwijk

René Dijkgraaf verraste menigeen met zijn scherpe dictee over politiek correct taalgebruik. De deelnemers aan het Harderwijks Dictee hadden een flinke kluif aan zijn talrijke instinkers. En dicteetijger Bert Jansen heeft nog een appeltje met de auteur te schillen.

Foto: Ton Pors

Ton Pors – Harderwijk 2017

Dicteeauteur René Dijkgraaf

door Bert Jansen  |  Foto’s © Ton Pors

Hoogzomer was het, toen René Dijkgraaf mij mailde: ‘Mijn kerstboom staat, de komende tijd ga ik de ballen erin hangen.’ Na lezing van deze zin vermoedde ik ernstig een zonnesteek bij de gewaardeerde dicteetijger, maar toen ik verder las, begreep ik de metaforische strekking, want in het vervolg legde hij uit met de kerstboom de ‘ruwe dicteetekst’ te bedoelen en met de ballen de ‘moeilijke woorden’.
Welnu, inmiddels dorren de bomen in het laat seizoen en hebben we op 10 oktober de kerstboom in zijn volle glorie kunnen bewonderen. Maar daarover meer verderop.

Eenvoudig doch voedzaam
Voor de vierde maal organiseerde de Lions Club Harderwijk het Groot Harderwijks Dictee. Ook dit jaar weer was René Dijkgraaf aangezocht het dictee te schrijven. Het eraan gekoppelde goede doel was bestrijding van de laaggeletterdheid: leermaterialen voor Harderwijkse azc-kinderen. Aan het eind van de avond zou blijken dat er 1.300 euro op de rekening van deze stichting kan worden bijgeschreven.
Eveneens voor de vierde maal in successie had René zijn dicteekompanen voorafgaand aan het kruisen der kroontjespennen uitgenodigd om in zijn Harderwijkse kruip-in een – zoals hij het in zijn uitnodiging zelf formuleerde – ‘eenvoudige doch voedzame maaltijd’ te nuttigen. Dat bleek een understatement: René, geaccompagneerd door zijn charmante wederhelft Marjan, zette ons een gesoigneerd convivium voor. Zo’n maaltijd verbroedert en zorgt voor de onderlinge verbinding. Nog afgezien van het feit dat de spelkunst niet gedijt op een rammelende maag.

Ton Pors – Harderwijk 2017

Marjan Wonnink

Grandguignol
In het Christelijk College Nassau Veluwe stonden de tafels in het gelid: vijftig voor de liefhebbers, vijftien voor de tijgers, die weer van verre (van heinde was er niemand) waren gekomen om zich, vrijwillig en tegen betaling, door de ietwat malicieuze auteur te laten roosteren.
Traditiegetrouw trad Bert van Maarleveld, presidentsvoorzitter van de Lions Cub, weer op als spreekstalmeester en was het jurytoezicht in bekwame handen bij de dames Marjan Wonnink (neerlandica) en Elly Bakker (rectrice van het college). Nee, ik doe geen poging politiek correct te zijn.
Na de eerste drie jaar bot te hebben gevangen, hadden de organisatoren burgemeester Harm-Jan van Schaik ten langen leste bereid gevonden het dictee voor te dragen. In zijn introductie zei hij te vrezen dat een eventuele vergelijking met Philip Freriks in zijn nadeel zou uitpakken, maar dat viel alleszins mee. Hij vergaloppeerde zich weliswaar een paar keer – bij grandguignol gaf hij zelfs na een paar vergeefse pogingen de pijp aan Maarten, die inmiddels een aardige collectie moet hebben –, maar zijn rustige dictie en beschaafde sonore stem compenseerden dat ruimschoots.

Ton Pors – Harderwijk 2017

Burgemeester Harm-Jan van Schaik van Harderwijk

Jammer was wel dat een aantal woorden niet helemaal volgens het (uitspraak)boekje over zijn lippen kwamen. Ik noem heautoscopie (dat ten onrechte met een ronde o in de tweede lettergreep werd uitgesproken in plaats van met aan au) – het zette menige dicteenomade op het verkeerde been. Geholpen daarentegen weer werd de goegemeente door het woord epizeuxes in de derde lettergreep met een eu uit te spreken in plaats van met een ui – fouten die doen vermoeden dat de eerste burger van Harderwijk een klassieke opleiding heeft moeten ontberen. Bij wachoachtig kwam de klemtoon verkeerdelijk op de tweede, in plaats van op de eerste lettergreep, waardoor ik het woord niet herkende en er het malle ‘wat showachtig’ op mijn blaadje kwam te staan … Spijtig voor iemand die geen watje wíl zijn en geen macho dúrft te zijn. Dergelijke fouten zijn overigens gemakkelijk te vermijden als de voorlezer een fonologische versie ter hand wordt gesteld.

Ton Pors – Harderwijk 2017

Jan Riefel

Werkster of interieurverzorgster?
Het onderwerp van het dictee was even verrassend als belangwekkend: de devaluatie van het woord, een in dictees nog niet eerder behandeld onderwerp. René opperde in zijn exposé dat de werkster er niet mee geholpen is als we haar beroep versluierend interieurverzorgster noemen. Hij stelde de vermoedelijk retorisch bedoelde vraag: ‘Of een trukendoos vol nieuwe benamingen daarbij helpt, is echter de vraag, want het betreft waarschijnlijk hooguit markeringen van de heersende moraal.’
Dat – aan de andere kant – woorden het wereld- en mensbeeld wel degelijk kunnen kleuren, zal René wel niet willen ontkennen. Of we de Molukse kapers uit de tweede helft van de jaren zeventig nu terroristen of vrijheidsstrijders noemen, maakt wel degelijk verschil voor onze interpretatie van de werkelijkheid. En dat geldt ook voor de mariniers, die, afhankelijk van de bron, bevrijders of zelfs moordenaars genoemd worden. Pijnlijk voor mensen die hun leven in de waagschaal stelden, al mogen de kwalificaties dan slechts ‘trillende luchtmoleculen’ zijn, zoals René stelt.
En sinds kort is ook het inmiddels door Van Dale gesanctioneerde ‘slaafgemaakte’, een morfologisch barbarisme van de eerste orde, bon ton. Ik pas niet meer in mijn schoenen. Tenenkrommend!  Weg met dit soort mijdspreuken!

Verpleegsters of verpleegkundigen?
Een en ander neemt niet weg dat de auteur een punt heeft als hij betoogt dat steeds frequentere naamsveranderingen symbool lijken te staan voor onze machteloosheid discriminatie de baas te worden. Zo betreur ik tot op de dag van vandaag de teloorgang, ergens in de jaren zeventig, van de verpleegster en de onderwijzer ten faveure van het onlogische verpleegkundige en het oerlelijke onderwijsgevende. En nog steeds krijg ik een acute aanval van maculae bij het horen van ‘bemensen’ in plaats van ‘bemannen’. Zelfs uitdrukkingen als ‘met man en macht’ en ‘mankracht’ zijn bij deze policors, die nog geen blókje kaas gegeten hebben van etymologie, niet veilig. Nee, dat moet ‘met mens en macht’ en ‘menskracht’ worden! Mijn toetsenbord protesteert heftig. Bah!

Ton Pors – Harderwijk 2017

Gelukkig viel er ook veel te lachen in Harderwijk. Annemarie Braakman-Ven vond het in elk geval zeer vermakelijk.

Poëtisch analfabetisme
In de kerstboom hingen zo’n zestig ballen. Ofwel: in het invuldictee moesten zo’n zestig woorden worden ingevuld. Vrijwel zonder uitzondering woorden die men in alle frequentielijsten van het Nederlands tevergeefs zal zoeken. Policors zullen daarover wel weer hun staf breken, maar het angstvallig vermijden van ‘moeilijke’ woorden is toegeven aan functioneel minimalisme en zal leiden tot poëtisch analfabetisme. Wij laten ons in het dicteecircuit echter niet ringeloren door de jip-en-janneketaaladepten, wij zijn steeds op zoek naar woorden die uit het gebruik dreigen te vallen. René moet weten dat hij ze niet voor niets uit de krochten van zijn woordenboeken heeft opgedoken: wij adopteren ze. Wij gebruiken ze. Op gevaar af dat we als janweetal geafficheerd worden. En nee, het bezigen van in onbruik geraakte woorden is niet elitair! Eenieder die zijn woordenschat wil uitbreiden, staan woordenboeken ter beschikking die gratis te raadplegen zijn.

Ton Pors – Harderwijk 2017

Organisator Bert van Maarleveld

Bettelheims battle
René, in het grote grammaticabos geen babe in the woods, ging er voorzichtig van uit dat zijn dictee geen discussiepuntjes zou bevatten, maar in dat opzicht had hij toch buiten oud-GDdNT-winnaar Jacques Bettelheim gerekend. Na afloop van het dictee opperde deze dat in de zin “Soms wordt je bijvoorbeeld verzocht ‘geachte dames en heren’ door ‘beste mensen’ te vervangen” ook ‘word je’ goed gerekend zou moeten worden. In de moerlemei bleef hij echter een vox clamantis in deserto. Maar niet voor lang; een dag later trok hij bij de Taaladviesdienst van Onze Taal aan de bel. Rutger Kiezebrink wees er in zijn reactie op dat er in Van Dale geen steun te vinden is voor uitsluitend de vorm mét t. Daar staat expliciet ‘de heren wordt of worden verzocht hierheen te komen’. Ook staat in Van Dale de voorbeeldzin ‘men wordt verzocht hier niet te roken’, en aangezien ‘men’ alleen onderwerp van de zin kan zijn en nooit meewerkend voorwerp of lijdend voorwerp, moeten ook andere onderwerpen mogelijk zijn in combinatie met ‘verzocht worden’. Ergo: zowel ‘wordt je verzocht’ als ‘word je verzocht’ is correct. Waarmee maar weer eens bewezen is dat je een gemankeerde formele educatie best kunt paren aan een scherp inzicht in de grammatische functie …

Ton Pors – Harderwijk 2017

Jeroen van Heemskerck Düker denkt na – en hij is niet de enige.

De gedateerde datief
Over het meewerkend voorwerp is al heel wat inkt vergoten, onder anderen door mijn helaas overleden leermeester (leermeesteres?) en vriendin Frida Balk-Smit Duyzentkunst. Zij repte meer dan twintig jaar geleden al van ‘de teloorgang van het meewerkend voorwerp’. Want ga maar na: zoals het eerder ‘lusten’ verging, zo vergaat het nu ‘verzoeken’. En met ‘passen’ zal het krek eender aflopen: er is geen middelbareschoolleerling meer die zegt ‘mij past die schoen niet’. ‘Ik pas die schoen niet’ is voor jongeren de enige vorm. De toekomst is dus voor ‘de heren worden verzocht’. Daar helpt geen lievemoederen aan!
Ook in het onlangs verschenen werkje ‘Maar zo heb ik dat geleerd’ van oud-taaladviseur Wouter van Wingerden wordt aandacht aan dit onderwerp besteed. Hij komt tot dezelfde conclusie als zijn vroegere collega.
‘De reizigers wordt verzocht’ hoor je intussen alleen nog maar op Schiphol. Telkens als ik het hoor, vraag ik mij af of de omroeper (m/v) dat ook zo zou zeggen als die tekst niet op zijn of haar blaadje stond, als hij of zij vrijuit sprak, niet belemmerd door voorschriften. Ik weet zeker van niet. Professor Kruisinga, een grammaticus uit de vorige eeuw, placht te zeggen dat alle voorschriften voor taalgebruik bedervend zijn. Daarin kan ik – zonder de tak af te zagen waar ik zelf op zit – niet geheel met hem meegaan, maar een punt heeft hij wel.

De mooiste vondst in het dictee was wat mij betreft wel de zin: ‘De kortte van dit betoog verhindert uitweiding over deze interessante gedachte.’ Menige dicteetijger had niet het analogon gezien met dikte en breedte.

Ton Pors – Harderwijk 2017

Marissa van Vliet is blij met haar eerste prijs bij de liefhebbers.

Ontwapenend gemak
Na afloop van het dictee behandelde René nog eens de diverse spellingproblemen. Hij bespeelde de zaal weer met ontwapenend gemak – en vissend naar complimentjes (‘Ik hoop dat jullie mij nu nog wel lief vinden’). Het hoogtepunt vormde wel het hilarische filmpje uit 1989 van John Cleese die Tina Turner introduceert.

Bij de teams gaf D66 eenieder het nakijken (13 fouten gemiddeld). De ChristenUnie wist nog maar net de scholieren in toom te houden (15 tegenover 15,5 gemiddeld). De uitslag bij de liefhebbers liet een afgetekende overwinning zien voor classica Marissa van Vliet. Deze coming woman in het dictee- én quizcircuit struikelde slechts zes keer (gemiddeld 18) tijdens het lastige parcours; haar prijs: een etentje voor twee bij restaurant Ratatouille. Wij zijn benieuwd wie ze meevraagt … Ze werd op de voet gevolgd door Mirjam Driest (8 fouten, goed voor een pen). Het brons was voor Hommes Bontemps (11 fouten, goed voor een bon van Brasserie De Bank). Annemarie Braakman deed weliswaar buiten mededinging mee, maar haar foutenaantal (net als Marissa slechts 6) had wel vermeld mogen worden. Bij dezen alsnog!

Ton Pors – Harderwijk 2017

Johan de Boer

Specialisten
Helaas had het correctieteam zich niet zo secuur van zijn taak gekweten, zodat het exacte foutenaantal van de top drie niet te geven is. Vast staat echter dat bij de specialisten de dicteetrojka Johan de Boer, Rein Leentfaar en Rien Wisse (deze volgorde is strikt alfabetisch-lexicografisch; er kan geen voorkeur uit worden afgeleid) elkaar nauwelijks iets toegaf. Er circuleerden verschillende tellingen, maar in alle drie kwam hun foutenaantal neer op ongeveer tien (gemiddeld 21). Chapeau!

René hield er rekening mee dat men aan het dictee thelalgie of heautoscopie zou kunnen overhouden. Nou dat viel wat mij betreft mee: het beperkte zich tot een flinke kater. Nochtans hoop ik er volgend jaar weer bij te zijn. Ik zeg dus: tot ziens bij de bigiyari!

 

Dicteevoordracht blijkt topsport

Op vrijdag 22 september probeerde oud-Ajacied Andy van der Meijde een dictee voor te lezen in Nederhorst den Berg. Dat bleek een zwaardere klus dan hij aanvankelijk dacht. Marissa van Vliet, coming woman in Dicteeland en zelf een Bergse, was erbij.

Andy van der Meijde. Foto © Gerrit Bergman

Nederhorst 2017

Voetballers en supporters buigen zich over het dictee

door Marissa van Vliet  |  Foto’s © Gerrit Bergman

Eind september was het feest bij Voetbalvereniging Nederhorst den Berg. De vereniging viert dit jaar haar vijftigjarig jubileum en liet dit niet ongemerkt voorbijgaan. Vier dagen lang stonden er allerlei activiteiten op Sportpark Meerzicht op het programma en dat beperkte zich niet alleen tot voetballen. Clubnestor Gerard Baar, die voor het vorige lustrum van VVN al een boek uitbracht over de geschiedenis van het dorp en zijn voetbalclub, was dit jaar opnieuw in de pen geklommen om een heus voetbaldictee te schrijven, dat op de tweede feestavond, vrijdag 22 september, werd voorgelezen. Schrijfster dezes was er, samen met mededicteetijger Annemarie Braakman-Ven, bij.

Aftrap
In een compleet tot Amsterdamse bruine kroeg omgetoverd clubhuis stond het te gebeuren. Op kleine, ronde (ietwat onhandige) cafétafeltjes met gezellige kleedjes lagen pen en papier klaar voor een avond die in ieders oren een stuk serieuzer klonk dan de rest van het feestweekend. Dat dit in praktijk op zijn zachtst gezegd wel mee zou vallen, zou echter algauw blijken. Volgens de berichtgeving zou het dictee stípt om acht uur van start gaan, maar op dat moment was de organisatie nog druk bezig met andere zaken, zoals de spelers laven met voldoende (goudgeel) vocht om aan hun wedstrijd te kunnen beginnen.

Toen deze spelers, die in verrassend groten getale gekomen waren, én hun supporters dan eindelijk hun plaats hadden ingenomen, kon er worden afgetrapt en wel door niemand minder dan ex-topvoetballer en realityster Andy van der Meijde. Een flink bedrag was neergeteld om de oud-Ajacied te strikken voor het dictee.

nederhorst 2017

Ex-voetballer Andy van der Meijde

Agenda
Het was blijkbaar nog maar de vraag of hij echt zou komen opdagen, maar vriendin Melissa had het gelukkig goed in de agenda geschreven. In die agenda stond overigens alleen wat dit avondje Andy opleverde, want waarvoor hij precies kwam, was voor hem iets minder van belang. Het was voor hem dan ook een geheel onverwachte en nieuwe ervaring dat hem gevraagd werd een stuk clubgeschiedenis te dicteren aan een schoolklas die – aldus Andy –zo groot was dat de minister van Onderwijs er niet blij mee zou zijn.

Dat er twijfels waren of dit Andy, die naar eigen zeggen “zelf niet op school heeft gezeten, maar er alleen de ballen van het dak heeft gehaald”, wel zou lukken, bleek wel uit de vraag die direct uit het publiek kwam. “Kunt u eigenlijk wel lezen?”, vroeg een jonge VVN’er.  “Nee. Alleen cijfers!”, was het antwoord, waarmee de toon was gezet.
Gelukkig had Andy ondersteuning in de vorm van Thijs Slegers, perschef van PSV en auteur van Andy’s biografie Geen genade. Alternerend waagden zij zich aan de voordracht van zinnen over de contemporaine historie en palmares van de Bergse voetbalclub. Daarbij kwamen zij er direct achter dat óók dicteevoordracht echte topsport is, die goede voorbereiding en ervaring vereist.

Nederhorst 2017

Gezelligheid troef tijdens de derde helft.

Eerste helft
Zo begon Andy direct in vliegende vaart zinnen voor te lezen zonder tussenpozen, herhalingen en zonder überhaupt eerst het dictee in zijn geheel ten gehore gebracht te hebben. Als een razende moest er geschreven worden, waardoor een echte sportkwaal om de hoek kwam kijken: kramp! Helaas waren er geen masseurs ter plaatse en moest er dus echt iets aan het spreektempo van de mannen veranderen.

Toen vanuit de zaal gonsde dat het te snel ging, kopte Andy gemakkelijk de “Dat zegt mijn vrouw ook altijd” in. Ook toen dit nogmaals gevraagd werd, nam Andy het niet al te serieus. Hij begon extréém langzaam voor te dragen. “Zo, er zijn twee mensen in slaap gevallen. Zo goed, mevrouw?” En toen van de dicteedeelnemers het verzoek kwam om een zin voor de zoveelste keer te herhalen, riep Thijs direct: “Dit is de láátste keer dat we deze zin voorlezen, want we zijn maar voor anderhalf uur geboekt, hè!”

Te ingewikkeld voor lts
Gelukkig deden de mannen uiteindelijk wel hun best om tussen het geinen door gehoor te geven aan de wens van het publiek en hun voordracht van het dictee te verbeteren. Zo poogden zij te verhalen over hoe VVN ooit was ontstaan door twee initiators die op adequate wijze de fusie tussen Avance en VBO wisten te effectueren – een fusie waarvan de statutaire signatuur plaatsvond in het jeugdgebouw van de Hervormde Kerk. Op dit punt (zin drie) vroeg Andy zich hardop af in welke taal hij nou eigenlijk aan het voorlezen was, waarna Thijs onder het jolige mom van “Dit is inderdaad te ingewikkeld voor lts-zwakstroom!” het van zijn compagnon overnam.

Nederhorst 2017

Oude rockers verzorgden de muzikale omlijsting

Hij worstelde zich vervolgens door het relaas van de eerste legendarische competitiewedstrijd, die de referee zo gigantisch had laten derailleren, dat de match zowat gelijk was aan in een eerder gespeeld duel in een weiland te Schalkwijk, waarbij één speler rücksichtslos in het majem was gekatapulteerd. Kortom: net zo’n chaotische wedstrijd als het dictee op dat moment.

Wat volgde was de beschrijving van de eerste, rampzalige jaren van de nieuwgevormde club, waarin het degradatiespook rondwaarde boven het sportpark, totdat in 1971 heel sportminnend Nederhorst mesjogge raakte vanwege het eerste kampioenschap. En net als VVN liet ook Andy zich na een lastig begin niet uit het veld slaan: hij wist de kronieken van de club inmiddels toch zo keurig voor te lezen dat Thijs zelfs een derde carrière voor zijn vriend in het verschiet zag liggen: na voetballen en op de bank hangen, kon Andy nu misschien wel als dicteevoorlezer aan de slag.

Rust
Nadat vervolgens in het dictee na het eerste VVN-kampioenschap een dusdanig bacchanaal was uitgebroken dat de rood-gelekleurenkinnesinne ten grave werd gedragen, klonk in het clubhuis ineens het rustsignaal – iets wat in de dicteesport een voor alsnog onbekend fenomeen is. “We zijn halverwege. Er staan potjes tipp-ex op de bar!” riep Thijs uit. De dicteesporters stonden op om hun benen te strekken en spoedden zich naar de bar om hun vochtbalans weer op peil te brengen. De organisatie ging rond met oud-Hollandse borrelhapjes, terwijl zij nog wel “Niet stiekem de antwoorden googelen!” toesisten naar de dicteeschrijvers die hun mobiele telefoon erbij gepakt hadden.

Nederhorst 2017

Anneke Hilhorst en Andy van der Meijde

Tweede helft
Na even verpoosd te hebben aan de bar, ging iedereen klaarzitten voor de tweede helft, toen de mededeling kwam dat deze echter zo goed als overgeslagen werd en we direct doorgingen naar de laatste speelminuten, oftewel: nog één zin! Omdat inmiddels was gebleken dat een groot aantal spelers het een pittige en/of vermoeiende wedstrijd vond om uit te spelen, besloot men direct door te stomen naar de slotfase. Vier zinnen werden overgeslagen om direct de laatste zin van het dictee voor te dragen: het laatste clubsucces van het vlaggenschip onder leiding van de charismatische nieuwe hoofdtrainer.

Door dit hiaat in het dictee hebben wij – zoals later bleek toen wij de dicteetekst in handen kregen – de vertelling moeten missen over wat er tussen het eerste en laatste kampioenschap van de club was gebeurd: het oude clubhuis had ondanks een eerdere facelift zijn houdbaarheidsdatum bereikt, waarna er een nieuwe voetbalaccommodatie werd gebouwd waardoor het befaamde luik van Ank passé was. Ook werden er meer commerciële activiteiten ontplooid, bijvoorbeeld door Ome Daan die stad en land rondchauffeerde om mensen te verleiden tot de acquisitie van loten.

Nederhorst 2017

Herman Stuijver ontvangt zijn tweede prijs.

Derde helft
Helaas werd dit dus allemaal achterwege gelaten en griste  de organisatie direct na de enige nog voorgedragen zin de dictees uit onze handen. Om ons in de tussentijd te vermaken, gingen Andy en Thijs in de derde helft over tot dat waar ze het beste in zijn: slap ouwehoeren. Daarbij kwam uitgebreid het liefdes-, of beter: seksleven van Andy aan bod. Toch kreeg het gesprek op een gegeven moment nog een serieus tintje, toen Andy emotioneel vertelde over de fouten die hij had gemaakt in zijn leven, waardoor hij nu bijvoorbeeld zijn kinderen niet meer ziet. De rest van het serieuze verhaal werd ons echter onthouden, misschien wel omdat we dat in het boek van Andy (“van hetzelfde hoogstaande niveau als dit dictee”, aldus Thijs) moeten gaan lezen, maar vooral ook omdat de uitslag van de pennenstrijd bekend was …

Nederhorst den Berg

Wouter Vendrich bleek een jong talent in Nederhorst den Berg: derde prijs.

Arbitraire beslissing
Dat deze uitslag zo snel kwam, verbaasde ons, gezien de grote hoeveelheid deelnemers. Zou er wellicht sprake zijn van omkoping van de arbiters? We hadden geen tijd om daarover na te denken, want Andy kreeg een briefje in zijn hand gedrukt en begon met het verkondigen van de winnaars (zonder bekend foutenaantal), die allen een gesigneerd exemplaar van Andy’s boek kregen.

Het bleek een thuiswedstrijd te zijn: op de derde plaats eindigde de jonge VVN-voetballer Wouter Vendrich. De tweede plaats was voor de Bergse oud-docent Herman Stuijver. Andy zei niet verbaasd te zijn dat de beste man op deze plaats was geëindigd, want hij had hem daar vooraan in de hoek ijverig zien schrijven. “Dat was niet voor het dictee; dat was voor mijn stukje in het lokale krantje”, antwoordde Herman, die overigens geen vreemde is in dicteeland: reeds tweemaal schreef hij het Groot Wijdemeers Dictee.

Tot slot was de eerste plaats op het podium voor Anneke Hilhorst, de bakker uit het dorp die het jubileumfeest flink had gepromoot met haar VVN-gebakjes en die ook al twee keer eerder in de prijzen viel bij de dictees van Herman (eerste plaats in 2016, tweede plaats in 2017).

Nederhorst 2017

Aan de bar kon het jeugdige publiek bijkomen van de inspanning.

Dicteetijgers buitenspel
‘Maar hoe zit het dan met de dicteetijgers?’, hoor ik u zeggen. Dat vroegen zij zichzelf ook af. Na navraag gedaan te hebben bij de organisatie, bleek dat zij het inderdaad “niet slecht gedaan hadden”, maar dat zij “door een arbitraire beslissing” niet in de prijzen gevallen waren. Dat ervoor gekozen was de dicteetijgers voor de prijzen buitenspel te zetten, daar konden zij nog wel inkomen. Zij wilden dan echter nog wel graag hun dictees terug hebben, des te meer om te zien wat er allemaal ‘fout’ gerekend was. Dit bleek echter niet mogelijk, omdat alle dictees – jawel – reeds in de prullenbak bleken te liggen! Dit om discussies met de scheidsrechters over de wedstrijd en uitslag te voorkomen.

Zo werd ons dus duidelijk dat deze avond toch echt bedoeld was voor recreanten en niet voor dicteetopsporters. Het koppelen van Andy van der Meijde, die – als we Thijs Slegers mogen geloven – zijn hele leven zelfs zijn eigen achternaam verkeerd heeft gespeld, aan een dictee bleek een ludieke actie, vooral bedoeld om mensen te trekken die zin hadden om bier te drinken en te lachen om Andy’s gestuntel.

Gelachen hebben wij ook zeker, want het was absoluut een onderhoudende avond. Tevens onze complimenten aan de organisatie voor de hartelijke ontvangst, de mooie aankleding van het clubhuis en goede verzorging van hapjes en drankjes. Een volgende keer de dicteetekst, die overigens qua inhoud bijzonder leuk in elkaar zat, toch eens van tevoren laten controleren en bij de wedstrijd een aparte klasse voor de topsporters instellen en jullie kunnen prima meedraaien in het dicteecircuit. Voor nu zullen wij deze avond zeker niet snel vergeten en ik hoop voor Andy hij zijn achternaam ook niet.