door Frank Denys

Wie door de oude binnenstad van Terneuzen kuiert kan er haast niet naast kijken: de spits van de voormalige Sint-Willibrorduskerk, nu Grote Kerk genoemd, kleurt er de skyline. Zo torent ook al twee decennia het Zeeuws-Vlaams Dictee der Nederlandse taal hoog boven het dicteelandschap uit: tot in de puntjes verzorgde organisatie, genoeglijke sfeer en bovenal een topauteur.

Toen Marc de Smit in 2025 om gezondheidsredenen zijn geslepen pen definitief moest neerleggen, vreesden dicteeliefhebbers voor het voortbestaan van het evenement: het dictee in Terneuzen was immers vergroeid met de auteur uit Philippine, die garant stond voor een kwaliteitslabel. Die bezorgdheid was nochtans ongegrond, want enkele enthousiastelingen van de plaatselijke bibliotheek kwamen samen met hulpvaardige dicteetijgers tot een unaniem oordeel: het orthografisch feestje moest en zou een waardig vervolg kennen. En zo geschiedde …

Babs

Plaats van het gebeuren was de bieb, sinds vier jaar gevestigd in het met een maritieme naam gezegende nieuwbouwcomplex De Kampanje, alwaar enkele bibliotheekmedewerkers ons bij het binnenkomen vergastten op een koffie en een zoet biscuitje. Directeur Rudi Crombeen schetste in zijn inleidende toespraak de vertwijfeling waarmee de organisatie zich geconfronteerd zag door het wegvallen van haar kroonjuweel en sprak zijn dankbaarheid uit voor de ter hulp schietende dicteegemeenschap. Hij verzekerde ons van zijn wil om, indien mogelijk, er nog  jaren mee door te gaan.

Voorleesster was de buitengewoon ambtenaar van de burgerlijke stand (babs voor de vrienden), Nettie de Jonge, die zich zoals vanouds con brio van haar taak kweet met een zeer heldere dictie. Vooraf probeerde ze zich in te dekken door de deelnemers te waarschuwen voor woorden die je alleen met een mond vol knikkers kunt uitspreken, maar dat was nergens voor nodig. Op een Duitse woordgroep na en het woordje gebenedijde dat voor haar ook al in 2023 een tongbreker bleek te zijn, legde ze een nagenoeg perfect parcours af.

Fantasierijke lofzang

De auteur van de dicteetekst anno 2026 was Herman Killens. De minzame Opwijkenaar had zich spontaan als eerste kandidaat-auteur gemeld en zijn tekst met als titel ‘Marc achterna’ was — hoe kon het ook anders — een ode aan de taaltrapezist-woorddanser: “Marcs oeuvre kan dan ook nauwelijks overschat worden. Van Zeeuw tot Dansaertvlaming, van gelegenheidsspeller tot het immer vrolijke clubje wannabe’s uit het dicteecircuit: iedereen keek keer op keer reikhalzend uit naar de met veel Attisch zout bijeengesprokkelde verhalen en naar zijn majestueuze woordtrouvailles.”

In zijn met veel fantasie gecomponeerde lofzang voert hij in de tweede helft een bijzondere papegaai, een speci coco ten tonele: “En zo zat ik dan wat later in mijn vakantieverblijf in Tous-de-Lou met een appelblauwzeegroene verhaaltjesverteller op de schouder vol spanning met pen en papier te wachten op cruciale input voor mijn dictee. Eerst at hij mijn hele voorraad stracciatella-ijs op en terroriseerde de buurt met hels gekrijs, maar dan stak hij toch voorzichtig van wal. Eerst nog in het Koranisch Arabisch, het steenkolenengels en het Middellimburgs … maar uiteindelijk in fraai vogeltjesnederlands met een gevleugeld accent.”

Het geheim van de smid

Op het einde vraagt hij aan een dicteedetective op zoek te gaan naar de heilige graal van de dicteewereld: het geheim van De Smit. Hermans ontzag voor Marc is erg groot. “Ik had het kunnen weten: het geheim van Marc is … talent.” Voor wie de volledige dicteetekst naleest zal het duidelijk zijn dat ook Herman er niet van gespeend is. Ook zeer opvallend was dat in de klassieke nabespreking de hele zaal muisstil aan zijn lippen bleef hangen, geïmponeerd door zijn deskundige en gevatte uitleg.

Winnaar bij de specialisten werd de Bredase dicteecrack Rien Wisse, die na zijn zege van vorig jaar nu meteen een voorschot nam op de felbegeerde wisseltrofee. Wie die driemaal wint mag zich de definitieve eigenaar noemen van de ingelijste tekening van de Westdorpse illustratrice Ilse Brosens. Rien klokte af op 13 fout. Het zilver ging naar Christiane Adams met 15 fout, het brons was voor Edward Vanhove, ex aequo met eveneens 15 missers, maar minder nauwkeurig in de schiftingsvragen (een schatting van het aantal persoonlijke fouten en het totaal aantal fouten van de beste drie). Op de vierde plaats strandde Rein Leentfaar met 17 foutjes, ex aequo vijfde werden Birgit Kuppens en Frank Denys met 18 verschrijvingen, terwijl Bert Jansen met 19 fout zevende werd. Volgden nog met slechts een luttel aantal fouten meer, respectievelijk Gertjan Roels, Trui Gonnissen en Eftimios Tsokos. Dat de tien specialisten allemaal op een zakdoek eindigden, illustreert het spannende en felbevochten karakter in deze categorie. 

Dat was niet anders bij de liefhebbers, waar weer een ex aequo doorbroken moest worden door de schiftingsvragen. Nipte winnaar werd de Bruggeling Kevin Willems met maar twee fouten. Frans Van Besien kreeg het zilver met drie fout, Ward Milissen brons met dezelfde score. In de voorste gelederen volgden nog: Addy Overdulve (5 fout), Minerva Holsbeek (6), Ilse Brosens, Linda Oele (7) en Lianne de Zwarte (8).

De nieuwelingen

Een novum dit jaar was de categorie nieuwelingen. Die werd in het leven geroepen om (lokale) deelnemers met weinig of geen dictee-ervaring een kans te geven op een prijs. Hier ging de aanmoedigingsprijs naar de Zeelandse Femke van de Wiele uit Sint Jansteen (15 f.) Jammer genoeg moest ik constateren dat de indeling in drie categorieën haar doel voorbijgeschoten is. Er waren nauwelijks nieuwelingen en de liefhebberscategorie was zoals vorige jaren uiterst heterogeen samengesteld, waarbij de usual suspects opnieuw de boventoon voerden. Deze laatste zijn feitelijk dicteenomaden die te beroerd zijn om de uitdaging bij de specialisten aan te gaan. Dat je die categorie niet zomaar wilt verlaten met het oog op het verwerven van de wisseltrofee en dat er inzake moeilijkheidsgraad een hemelsbrede kloof gaapt tussen liefhebbers en specialisten, zijn misschien terechte tegenwerpingen. Toch zouden de organisatoren er goed aan doen te overwegen het reglement op dit heikele punt aan te passen om zo tot een meer uitgebalanceerde indeling te komen. 

Liber amicorum

Alle prijswinnaars ontvingen het boek Het Zeeuws-Vlaams Dictee der Nederlandse taal – 25 jaar taaluitdagingen van Marc de Smit. Dit liber amicorum bevat niet alleen een bundeling van 25 dictees en corresponderende invulbladzijden, maar ook heel wat mooie woorden van prominente spellingaficionado’s onder de titel ‘Hoe ervoer je Marcs dictees?’ Naar verluidt ontving Marc bij hem thuis geëmotioneerd een exemplaar. Deze prachtige uitgave (hardcover, luxepapier, met leeslint!) werd aan de overige deelnemers aangeboden voor de spotprijs van € 9,95. Er blijven nog heel wat exemplaren te koop over in de bibliotheek van Terneuzen. Voor wie niet nabij woont, bestaat de mogelijkheid dit kleinood te bestellen via deze pagina.

In dit boek schreef ik dat toekomstige dicteeauteurs in Terneuzen reuzenschoenen te vullen hebben. Herman slaagde daarin cum laude. Wie van onze Gulliver het estafettestokje van het auteurschap overneemt, wacht wederom een zware taak. Lukt dat opnieuw, dan durf ik boud te voorspellen dat de toekomst van het Zeeuws-Vlaams dictee gebeiteld zit.