door Herman Killens

Zaterdag 18 april, huiskamerdicteedag. De treinen van de NMBS en de Nederlandse Spoorwegen rijden vandaag bij hoge uitzondering eens stipt op tijd, zodat ik na een ontspannen reis van ongeveer vier uur (stiltecoupé + staptocht dwars door Breda) rond de klok van elf vol goede moed in de Beatrixstraat kan aanbellen bij Jeanine en Rien. Ik word er hemels vriendelijk en supergastvrij verwelkomd en verwend met onder meer verse koffie en lekkere taart. Een badhairday zit er dus “vast en zeker en vast” niet in. En bovenal niet in deze Parel van het Zuiden, verwarrend genoeg voor deze BeNeDicteeër dan weer in het noorden gesitueerd …

Ik begroet mijn dicteevrienden Lizi van Vollenhoven, Dian van Gelder, Rein Leentfaar, Frank Denys, Bert Jansen en René Dijkgraaf en zet me dan schrap voor het aangekondigde dubbeldictee. Aller ogen zijn gericht op Kwatta en op grootmeester Rien Wisse. Ho, ik schrik mij het leblam. Wat staat er verrassend weinig tekst op de opgavenblaadjes! Een groot deel moeten we dus nog zelf invullen, vaak dan ook nog verschillende woorden vlak na elkaar of zelfs als een lange sliert in een enkel invulvak. Met die methode kan Rien de juiste schrijfwijze maskeren, zoals bijvoorbeeld “om oremus” (moremus? oremus?) of (de buurman die) “midden in de matses stond” waarbij de meervouds-s van matses niet hoorbaar is.

Dat is uiteraard allemaal nogal lastig om volgen, het vergt hoge concentratie en de twijfel slaat bij mij voortdurend toe. Maar het moet gezegd: Rien leest alles heel rustig voor, articuleert uitstekend en hij herhaalt voldoende. Van de tekst zelf begrijp ik weliswaar niet bijster veel (zie ook hierna) maar het blijkt over Koning Voetbal te gaan, en meer bepaald over overlast en hooliganisme tijdens twee wedstrijden tussen NAC en Feyenoord in de jaren 90 in het voetbalstadion van Breda.

Voetbal

De ochtendsessie wordt met enkele straten voorsprong gewonnen door Rein (13 f) voor voetbalfan (?) Bert (24 f). Met een foutje meer haal ik onverhoopt nog net het onderste trapje van het podium.

Een heerlijke lunch (mét toetje) — daarvoor alleen al kom ik met veel genoegen naar Breda — en een gezellige babbel (van briek kijken is er bij niemand sprake) vormen de perfecte opmaat voor de (na)middagsessie. En nu wordt er écht gevoetbald. Naar aanleiding van een sporttermenlijst van Frank Denys (waarvoor dank) heb ik ooit vlijtig voetbalterminologie in Van Dale opgezocht en dat komt mij nu goed van pas: de akka’s, panenka’s, panna’s en rabona’s gaan helemaal foutloos, net als onder meer het hotseknotsbegonia- en tikitakavoetbal.

Sst, niet doorvertellen, maar boekie-zoek wordt nagenoeg zeker het Woord van het Jaar. De door Bob van Dijk voor het eerst in een dictee geïntroduceerde woordcombinatie (met als betekenis: in de war) duikt na het memorabele Zeeuws-Vlaams Dictee in Terneuzen enkele dagen geleden nu opnieuw op in Breda. Dat kan geen toeval zijn.

Gokken op voetbalwedstrijden is tegenwoordig vaste prik, maar ook bij zo’n moeilijk dictee is het dus helaas onvermijdelijk. Van de — over de hele dag beschouwd — in totaal 160 invulwoord(groep)en was ik 86 keer vrijwel zeker over de spelling ervan. Nu ja, zeker is relatief, dat ging dus toch nog zes keer verkeerd, zoals bij geohaad (onterecht een trema toegevoegd) en iets cringes (de s wordt niet uitgesproken). En daarnaast moest ik dus maar liefst 74 keer gokken: soms een educated guess (voorbeeld: in de openlucht gelegen), een keuze uit twee mogelijkheden (zoals al dan niet een tussen-n) maar vaak ook gewoon een wilde gok. Dat ging uiteindelijk toch nog 39 keer goed (geneugtecultuur, ho-ijzers en Bourgondisch geloof bijvoorbeeld) en 35 keer fout (zoals geleên, felbevochten en improv).

Hollands

En dat brengt mij naadloos naar een andere bedenking. Nu, ik ben geen moppermannetje zoals het duo Statler & Waldorf uit The Muppet Show, maar wat stonden er nogal (overdreven) veel ‘Hollandse’ (sic), al dan niet archaïsche en/of regionale namen, woorden en uitdrukkingen in de tekst, waarvan ik bovendien vaak geen flauw idee heb wat ze betekenen: viezevazen, de pogge zit erin, als een roetetoeter, keilebakken, grammoedig, nolijeheine, oggenebbisj, de bout naggelen, het scheel eraf drinken, hallekidee, krabbedraaier, raggel, Maasstatters (ik schreef Maasstappers …), (valt er nog wat te) huttemannen, ME, Ruijmgaart-Tokkie, (er) oeterend, blekken, p.i., Hollands (Hollandsch?) Diep, nooslijk, barfen, verbalemond, de Kuip (en dus niet De Kuip), RTL 4 en RTL 5 (moeten blijkbaar met een spatie), Koninklijke Nederlandse Voetbalbond (je houdt het niet voor mogelijk maar ook dat kwam niet feilloos uit mijn pen!) en zo kan ik nog een hele tijd doorgaan. Voor Vlamingen was bibi (schertsend: ikke) en misschien ook nog die BEN-woning een magere compensatie. Maar ik weet het wel: het staat ongetwijfeld allemaal in Van Dale en om in voetbaltermen te blijven: het is nu eenmaal een uitwedstrijd. Maar toch …

Een wijs man vertelde mij eens dat een dag pas geslaagd is als je een nieuw woord hebt geleerd. Mijn Bredase dag is dus maar liefst 45 keer succesvol!

Mijn trein wacht in de verte. Bij het begin van de nabespreking moet ik helaas dus van iedereen al met een snel wuifhandje afscheid nemen. Maar hoera, voor de voordeur dichtklapt hoor ik nog net dat ik deel twee zou hebben gewonnen. Een mail van Frank brengt ‘s avonds de officiële bevestiging: 1. Herman (16 f) – 2. Rein (17 f) en 3. René (25 f).

Happier-and-wiser blik ik terug op een mooie dag. Duizendmaal dank daarvoor, Jeanine en Rien!