Friezen verfoeien radiodictee

De belangenvereniging Fryslân boppe (Friesland boven, leve Friesland!) noemt het onlangs gehouden radiodictee een gemiste kans. De Spelt had een onderhoud met voorzitter Sietse Fliege.

Spelt

Sietse Fliege op weg naar zijn werk.

door Rien Wisse, ‘bredacteur’ van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

U zult wel trots zijn op dat dictee, met al dat Fries erin.
Dat net (niet)! Die bourgondische Wim Daniëls heeft de Friezen weer eens gestigmatiseerd als zonderlingen die skûtsjesilen, fierljeppen en aan Elfstedenkoorts lijden.

Doen ze dat dan niet?
Ze doen veel meer, aaisykjen bijvoorbeeld (kievitseieren zoeken). Dat staat gewoon in Van Dale, net als tal van andere Friese woorden. Die hadden mooi in dat dictee gekund. Maar nee hoor: er mocht geen moeilijk woord in. Ja, It giet oan, maar dat telde dan weer niet mee. Een gemiste kans.

Wim komt uit Brabant en staat daar niet bij stil, dawittetohwel (dat weet je toch wel)?
Dat heb ik gemerkt, ja. Ik verstond er niks van toen hij zijn dictee in het Peellands voorbij liet razen. Dat ging niet bepaald op jins alve-en-tritichst (op zijn elfendertigst). Maar hij zal toch weleens in een woordenboek kijken?

Tja, haha, ieder zijn dialect
Het Frysk is geen dialect maar een taal, dat weet u best. Een zinnetje als Bûter, brea en griene tsiis, wa’t dat net sizze kin, is gjin oprjuchte Fries had er best in gekund. (Boter, brood en groene kaas, wie dat niet zeggen kan, is geen echte Fries.)

Dat kan niemand foutloos op papier krijgen, zelfs de meest doorgewinterde Fries niet.
Het staat wél in Van Dale. Maar goed, iepenloftspul (openluchtspel) dan maar. Of Frysk Orkest. Of sjtelp (stelp, stolpboerderij).

U begrijpt vast dat niet iedereen …
Grobbejak (grutten met stroop en gebakken spek), brandewyn mei boerejonges (rozijnen op brandewijn), rjucht en sljucht (oprecht en eenvoudig) …

Ja, maar kijk …
Ielgoes (aalscholver), Grutte Pier (Grote Pier), pripper (kaatsbal) …

Eh, zo’n soort gesprek heb ik eerder meegemaakt, maar dan in het Japans, dus …
Boerenfries, Stadfries, Standfries

Zeg, houdoe (dáág)! Ik wor sjiebekes (Ik word gek), dus ik naai deruit (ik ga weg). Dè snapt unnen boer mee éénen errem nog wel. (Dat snapt een boer met één arm nog wel.)
Skytmerakels! (Krijg nou wat!)

Zenit

Dicteecommendatore Rein Leentfaar belandde na de Zutphense Walburgiskerk en het Wapen van Aalsmeer bij het laatste BeNeDictee van dit jaar, toevalligerwijs ook in Aalsmeer. Hij doet op zijn geheel eigen wijze verslag van de huiskamercompetitie.

BeNeDictee2018-Aalsmeer

Jozef Lamberts (l) op de bank met Rein Leentfaar

door Rein Leentfaar  |  Foto’s: Bert Jansen

Na een eblouissante dicteedriedaagsereis, waarbij helaas geen enkel viertel (veertel) van het een tetrade of kwartet behelzende quadrivium, te weten (t.w., nl., namelijk, scilicet, sc.) het viertal hogere vrije kunsten: muziek, aritmetica, geometrie en astronomie aan de orde kwam, maar wel de hogere linguïstiek, de dicteologie (vergelijk: thee en theologie, een spijkerharde analogie), de neerlandistiek en wat dies meer zij, voelde aan als een Mekkareis, of zeg maar een hemelreis langs onder andere (o.a.) Kompas, Passer, Microscoop, Slingeruurwerk, Weegschaal, Winkelhaak en Telescoop.

De eerste dag – er zou een eerstedagenveloppe, een first day cover, een fdc, niet te verwaren met die andere FDC, fleur de coin, aan gewijd moeten worden: met een weidende koe erop, dus – voerde naar de Hanzestad Zutphen, alwaar de Lions een dicteetje presenteerden dat preludeerde op de tweedelustrumeditie, zeg maar gerust decenniumversie, van het Groot Zutphens Dictee van 2019. De tweede (= vrij)dag voerde naar Aalsmeer of all places, waar Annemarie Ven-Braakman of all people een heel moeilijk, maar wel fabuleus gedrocht van een dictee geconcipieerd had, waar de gewone honden geen brood van lustten, maar de dicteehonden genoten des te meer van de van de dicteetafel gevallen brijzels, ware het als garnering van tzatziki, smörrebröd (VD lust alleen smørrebrød), panettone, pain à la grecque (zonder i-grec), moutse challetjes, knäckebröd, kechie of kuchie, kadetje en noem verder maar op volgens de DIM-methode.

De dicteehonden genoten van de van de dicteetafels gevallen brijzels

De derde dag bereikten we het zenit, occasioneel en par hasard of par accident (toevallig) ook weer in Aalsmeer. Nou ja, bereikten: we waren er al. Ten huize van de al eerder genoemde Annemarie – moeder van het judosterretje Thijmen van de avond ervoor – kregen we twee BeNeDictees kant-en-klaar opgedist (in Romeinse cijfers de versies XI en XII): ze werden dus ter tafel gebracht. Het eerste was van youngster Jeroen en het tweede van good old Huib.

BeNeDictee2018-Aalsmeer

Rien Wisse in gesprek met mevrouw Boogert

Jeroen

Jeroen had zich uitgeleefd op een prachtig dictee over voornamelijk de al dan niet veile liefde. Kuise jozefs en suzanna’s werden afgewisseld met instababes die hun volgetatoeëerde keskedie liefst continu den volke toonden, als ze al niet van Wippenstein gingen. En wat dacht je van de farizese onheilsboodschappers en sjiitische ismaëlieten die hun Jan zonder handjes niet binnenbroeks wisten te houden? De heilsoldaten – als ze al geen onanoire activiteiten tentoonspreidden – trachtten de behojebikkers in de rosse buurt te sjmadden. Een CEO lag voor Kaap Kont met zijn pr-assistente met een balkon van komsa en ging stiekem van dattum. Zo fanatiek, dat de kalk van de muur afrijzelde. En zo nog veel meer: een mooi (dictee)verhaal. En o ja, het was een wedstrijd: Herman Killens had 17 fouten, schrijver dezes 7 en Rien Wisse 5.

Huibs inleiding

Huib Boogert is de man van het makkelijke dictee, althans zo afficheerde hij zich. Oordeel zelf via de hiernavolgende alinea. Huib omschreef – niet mee hebbende gedaan aan de BeNeDictees I t/ m X en daarover toch een oordeel vellend – als een keeper (in het dictee is dat trouwens de vliegende kiep) die met de handen op zijn rug, het doel verdedigt. Hij waarschuwt dat brengers van woorden als oenochoë, lakanthurium, kufiyyah en aceetaldehydrevij het dictee in degradatiegevaar brengen.

Huib Boogert: ‘Ik predik het evangelie van de eenvoud’

Als een witte kip met zwarte kuikens schaamt Huib zich plaatsvervangend voor zijn mededicteeauteurs: wat leer je hier nu van? Je Nederlands wordt er niet beter van … Citaat: “Je hoeft niet altijd een homerun te slaan, maar je kunt allicht proberen de bal te raken”. Nog een citaat: “Ik predik het evangelie van de eenvoud. Geen dictees meer met Griekse en Latijnse etterkopjes, opgediept uit de krochten van Van Dale. Voortaan alleen de stabiele zijligging in normaal Nederlands. Want anders wordt het dictee een dinosaurus: wel groot, maar tot uitsterven gedoemd”. Huibs slotzin luidde als volgt: “En als u het niet met me eens bent: ik sta open voor kritiek, maar ik moet het er wel mee eens zijn …” In de volgende alinea het dictee van en voor zoals gezegd Simpelmans.

BeNeDictee2018-Aalsmeer

Huib Boogert met echtgenote

Het dictee: niks aan?

En dan bedoel ik niet: in je-weet-wel, toch wat specifieker: in je blootje. Allereerst: er zaten toch wel een paar moeilijke woorden in: banlieues (voorsteden), tokes (toges, achterste), kookaburra’s (lachvogels), cant (jargon, dieventaal), dharma (leefregels), cérémonie protocolaire, pied-de-poule- en prince-de-gallesdessins (hanenvoet en wollen weefsel), mate-uitroepen (stop de partij!), waza-ari’s (half punt bij judo), toiletteje (geen tje: speciale regel) de soirée, lutz, rittberger, salchov (kunstrijden) en piaffe (paardendressuur), tchoukbal (soort handbal) en SWOT-analyse (sterkte en zwakte: Strength en Weakness).

Stop, wat gebeurt hier? Wordt hier een dictee volledig afgekraakt? Heel verre van dat! Huib had een ontzettend leuk dictee gemaakt met als titel ‘Tokio 2020’ (de Olympische Spelen). Laat dat 120% duidelijk zijn. De discussie ging puur over de moeilijkheidsgraad. En, laten we wel wezen: Huib had heel veel half of heel Nederlandse woorden ingebouwd in het dictee. Ik geef er een stel met tussen haakjes de valkuil: Tokioërs (trema, geen apostrof), tenhemelschreiend, spaak lopen (los), groot slem (geen a), botje-bij-botje (picknick, koppeltekens), te beê gaan (bedelen – dakje), piano aan (geen koppelteken), deswege (maar: allerwegen), FAQ’s (frequently asked questions) op de fax, snip-snap (spel, met koppelteken), hapsnap (aaneen), de firma List en Bedrog (hoofdletters), door en door fatsoenlijk (maar: door- en doornat, nat: 1 lettergreep), een voor een (geen accenten), koliegestookte (kolen + olie?), houwitser (geen z), huis-tuin-en-keukenvuurwerkjes. één pot nat (wel accenten), klapstuk van het dictee: Ham- en BES-burgers (Bonaire, Sint-Eustatius & Saba), EKO-keurmerk (eigennaam, wel: een ecokeurmerk) en ‘ik ben gekke Henkie niet’ (wel: een gekke henkie). Ik herhaal, het was een fantastisch leuk verhaal met als invulwoordeloze startzin: Een Japans spreekwoord zegt: “Een kip legt 1 ei per dag en maakt dat altijd luid kakelend bekend. Een kabeljauw legt 1 miljoen eitjes per dag en die hoor je nooit”. De slotzin ging over de atletisch gevormde meteoroloog Akihiro Ol Wedder, die als sportieve lijfspreuk huldigt: “Mijn voorspelling is altijd goed, maar soms is het weer verkeerd”.

En was het gemakkelijk? Oordeel zelf: derde met 17 fouten Herman Killens, tweede met 12 fouten ikzelf en eerste met 9 fouten Rien Wisse (:-)).

Dansend door de dicteewereld

Op zaterdag 20 oktober 2018 werden twee dictees georganiseerd in de zogenoemde BeNeDicteecompetitie. Negen deelnemers vatten de pen op, ditmaal in het Vlaamse Heist-op-den-Berg ten huize van de gastvrije Marlies Vervloet.

Heist 2018

Tableau de la troupe

door Rien Wisse

Wis- en dicteekundige Rein Leentfaar verwerkte in zijn Wereldreisverhaal met zestig invulplaatsen minstens twintig hoofdletter-of-kleineletterkwesties. Bijvoorbeeld the great Unknown, Arabische Lente, Mezzogiorno, openbaar lichaam, het land van de rijzende zon en de laars (Italië). Ook doceerde hij kawaii, de Ja­panse le­vens­stijl van on­schuld en kinderlijkheid; het woord staat pas een jaar in de onlineversie van Van Dale. De deelnemers leerden dat chakchouka een groenteomelet is, en shakshuka een ander eiergerecht. Nee, Reins dictee was geen eitje.

Heist 2018

Rien Wisse probeert de jeugd te interesseren voor spelling

Frank Zappa

Toppunt van dicteesubtiliteit was het verschil tussen debris en débris, tussen ruimteafval en puin, tussen wel of geen accent, tussen de klemtonen ‘dee-brie’ en ‘dee-brie’. Pas nu weten we dat Frank Zappa het verkeerd uitsprak in de song Cosmik Debris van het ‘taalalbum’ Apostrophe (‘) (1974). Maar goed, de top drie: Rien Wisse (7 fouten), Herman Killens (12) en Gertjan Roels (23).

Vegan

Tussen de middag genoten de spellers van een heerlijke veganistische lunch, verzorgd door Marlies – hulde. Ook de tweeënhalfjarige tweeling des huizes wist er wel weg mee, zo na het inspannend werken aan een kleurrijke legpuzzel. Trouwens, het (Engelse) woord vegan heeft volgens Van Dale sinds april 2018 een tweede betekenis: niet alleen het zelfstandig naamwoord veganist, maar ook het bijvoeglijk naamwoord veganistisch. Zegt het voort, opdat duurzaamheid terrein wint.

Heist 2018

Marlies Vervloet bereidt de vegalunch voor

Niet met de bruid

’s Middags vroeg taalkundige Bert Jansen de deelnemers ten dans in zijn dictee Men kan wel dansen, … Wie het beletselteken correct kon vervangen, kreeg een bonuspunt. Dat lukte alleen Rein: al is het niet met de bruid. Bert deed het op z’n Frans. Meer dan een derde van zijn 67 invulplaatsen tellende petite histoire was Gallo-Romaans. Neem nou dos-à-dos, gigue, de ‘valse vrienden’ merengue en meringue (dans en gebak, met dezelfde uitspraak), flux de paroles en demi-vierge.

Japans theater

De auteur voegde er een portie Japans aan toe, zoals netsuke (uitspraak: ‘netskuh’), chado, butoh, kabuki- en notheater, betaald met nakfa’s en birrs. Rein had er al voor gewaarschuwd dat hij een hele week had gestudeerd om dit dictee te kunnen winnen – doet ie anders nooit, hij houdt zich liever met spelling bezig – en dat was te merken ook: hij won met 8 minus 1 (die bruidsschat, zullen we maar zeggen) oftewel 7 fouten van Rien (10) en Herman (14).

Heist 2018

Bert Jansen schrijft mee met Jozef Lamberts

Het is spannend in deze competitie. Op 17 november valt de beslissing in Aalsmeer. Maar meedoen is belangrijker dan winnen, toch? Dus meld je aan.

Broodjediana-aapverhaal en spellingbacchanaal

Op 22 september 2018 offerden tien spellinggekkies hun vrije zaterdag op om zich weer eens te laten geselen door twee huiskamerdictees in de Belgisch-Nederlandse specialistencompetitie. De winnaar kijkt terug op de dag.

Op 22 september 2018 offerden tien spellinggekkies hun vrije zaterdag op om zich weer eens te laten geselen door twee huiskamerdictees in de Belgisch-Nederlandse specialistencompetitie. De winnaar kijkt terug op de dag.

Door Rien Wisse

BeNeDictee Voorburg 2018

Jacques Bettelheim fotografeert enkele deelnemers

Offerden zij zich op? Welnee joh, geintje, die BeNeDicteevrienden houden van het spelletje en beleefden weer een fijne dag vol orthografisch en culinair genot. Plaats van handelen was het Voorburgse woonhuis van de gastvrije Lizi van Vollenhoven.

Dian van Gelder baseerde haar dictee op haar nogal zeldzame voornaam. Ze zocht in de onlineversies van het Groene Boekje (GB) en Van Dale (VD) naar de lettercombinatie dian. Wat bleek? Dian manifesteert zich op uiteenlopende gebieden en in haar nabijheid bevinden zich vele gesofistikeerde dicteewoorden. Zoek maar mee.

Ladydianacoupe-soleilkapsel

De Midianieten waren een oudtestamentisch nomadenvolk en vormden een fyle. De radiant heeft iets te maken met fallacia optica. De koh-i-noor is een radiantdiamant met een tetraëdrisch rooster, in tegenstelling tot een aigrette van thalliumhoudende similidiamanten voorzien van agrafenversiering. De dianeticatheorie helpt tegen het chronischevermoeidheidssyndroom (myalgische encefalomyelitis, ME). Verder kwamen voorbij: adiantum, komediantesk, stand-upcomedian, Cherokee-indianen, all chiefs and no Indians, Indian summer, media nox en de fraaie gelegenheidssamenstellingen ladydianacoupe-soleilkapsel en broodjediana-aapverhaal.

BeNeDictee Voorburg 2018

Tijdens de lunch amuseerde Annemarie Braakman (r) zich opperbest.

Freudianen

De freudianen deden ook mee. Sigmund Freud, grondlegger van de psychoanalyse, zou dit door ‘vrije associatie’ verkregen – dus freudiaanse – dictee ongetwijfeld geduid hebben als een preoccupatie met de eigen voornaam: een uiting van neurotisch narcisme, haha. Die diagnose zou schrijver dezes overigens ook krijgen, want waarom zou je anders een verslag schrijven over een wedstrijd die je zelf hebt gewonnen? Ziedaar de top drie met respectievelijk 4, 8 en 17 fouten in 60 invulplaatsen: meine Wenigkeit, Rein Leentfaar en Gertjan Roels.

Bacchanten

Na de voortreffelijke lunch, compleet met kruudmoes – het woord werd in mei al door Lizi geserveerd in het Zoetermeerse BeNeDictee – trakteerde Jacques Bettelheim op een orthografisch Bacchusfeest, met een knipoog naar het Voorburgse restaurant Vreugd en Rust. Achteraf is de vraag: was dit niet beter een bacchusfeest? Volgens VD is een Bacchusfeest namelijk een bacchanaal in de eerste betekenis van ‘feest ter ere van de wijngod Bacchus’, en dus niet een bacchanaal in de tweede betekenis van ‘losbandig feest’. Maar bacchusfeest staat niet in VD of GB, Bacchusfeest wel. Voer voor spellingfanaten; wie meldt zich?

BeNeDictee Voorburg 2018

Rein Leentfaar (l) discussieert tijdens de lunch met winnaar Rien Wisse

Toedeledokie

Afijn, de chefs de partie en andere cordons bleus zwoegden op emmese à-la-cartegerechten en amuse-gueules met malossol. De sommelier gebruikte geen oenochoë, maar keurde zijn grands seigneurs met behulp van een taste-vin en schonk châteauneuf-du-papes, tokayers en vinhos verdes. Patron-cuisinier Henk Savelberg hield niet van curasausjes, toast kannibaal en labskous. Opeens zei hij toedeledokie: hij trok zich himmelhoch jauchzend en als een ware hesychast terug in de desa, en ging fanatiek instaën en pilatesen.

Het Diandictee nog indachtig: de coquilles Saint-Jacques (jakobsschelpen) ontbraken. Toch smaakte het dictee van ‘maître Jacques’ (manusje-van-alles) uitstekend, lekker pittig maar niet té. Uitslag: nummers een en twee idem als ‘s ochtends (10 en 15 rode strepen in 102 invulplaatsen); derde werd Jeroen van Heemskerck Düker (27).

Op naar de volgende ronde: Heist-op-den-Berg, 20 oktober.

Makkelijk Dictee veel te makkelijk

Het roemruchte Makkelijk Dictee Limbabwe is gewonnen door Jan de Loodgieter uit Simpelveld. Hij spelde alle honderd invulwoorden goed. Was het misschien toch te eenvoudig? De verslaggever van De Spelt peilt de meningen.

Jan de Loodgieter

Jan de Loodgieter

Jan de Loodgieter

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws.

Het roemruchte Makkelijk Dictee Limbabwe is gewonnen door Jan de Loodgieter uit Simpelveld. Hij spelde alle honderd invulwoorden goed. Omdat de andere tachtig deelnemers dat ook deden, moest een shoot-out de beslissing brengen.

In de zenuwslopende barrage kwamen tal van dicteeklassiekers voorbij, zoals nochtans, alleszins en uitweiden. Pas bij de zevenenzeventigste opgave, toen er nog slechts vijf deelnemers in de race waren, kon de lokale held als winnaar worden aangewezen. Bij Dat slaat als kut op dirk gingen zijn concurrenten in de fout met ‘kut-op-dirk’, ‘kut op Dirk’, ‘cut op Dirk’ en ‘kuttopdirk’.

Leiding en buis
De Loodgieter liet na de uitputtingsslag zijn taalgevoel nog maar eens spreken: “Ik ben bijna door het putje gegaan en het water stond me tot aan de lippen. Ik ben gewend om aan de leiding te gaan. Gelukkig heb ik nu geen buis gekregen.”

Ja, uw verslaggever moest er ook even over nadenken.

Makkelijk zat
De meeste deelnemers waren ontstemd door het eenvoudige niveau van het dictee, samengesteld door Henk en Ingrid Holland.

Een van de slachtoffers zei cruijffiaans: “Zo jaag je alle spellingeinsteins de arena uit. Het moeilijke van een makkelijke dicteewedstrijd is om een zwakke tegenstander slecht te laten spellen. De punten moeten dáár op de i gezet worden waar ze horen, makkelijk zat. Ik ben er nog steeds van overtuigd dat zoals ik een dictee opstel je het moet doen, want anders zou ik het niet doen. Een gemiddelde score van nul fout is een utopie wie nooit mag gebeuren.”

Latijn
Een beteuterde Henk Holland stamelde: “Mea maxi­ma cul­pa. Peccavi. Qui s’ex­cu­se, s’accuse. Ik doe amende honorable en hoop op een absolvo te. Voor mij geen dictees meer.”

Dat laatste begrijp ik. De rest is Latijn voor me, en ik ken Frans als een koe Spaans.

Utopia naar kwartfinale WK spelling

Op het WK spelling in Absurdistan heeft Utopia zich geplaatst voor de kwartfinale. Rien Wisse, redacteur van De Spelt, bericht.

Op de foto: het elftal.

Door Rien Wisse, redacteur van De Spelt, je broodnodige dicteenieuws

Op het WK spelling in Absurdistan heeft Utopia zich geplaatst voor de kwartfinale. De spellers van schrijfcoach Jan Kalebas uit Bommelskonten upgradeden in de laatste spelminuut nog enkele faux pas, waardoor ze kantje boord wonnen van Luilekkerland.

De verliezende trainer-redacteur Jan de Rijmer klaagde over de dicteeschwalbes van de utopische supercrack Van der Hummes: “Die aanstelleritis heeft zo’n sterspeller toch niet nodig? Hij deed net alsof hij er niets van verstond, maar maakte ondertussen wel de minste fouten. Hij stond ook vaak voor onze aanvoerder Piet Snot, die daardoor afgeleid werd en opzichtig blunderde. En maar mekkeren tegen de jury. Wat een spelbederf: de verneymarisering van de dicteesport. Hij leek gekke Henkie wel.”

Van der Hummes stelde daar cruijffiaans tegenover: “Je bent net zolang gestoord tot je een genie bent. Spellen is simpel, maar simpel spellen is vaak het moeilijkste dat er is. Een dicteewedstrijd is een spel van fouten; wie de minste fouten maakt wint. Een van de 32 landen die deelnemen aan het WK wordt wereldkampioen. De andere niet, want die zijn er niet.”