Missie voltooid, lancering geslaagd

Dankzij een geslaagde crowdfundingactie en het werk van een kundige programmeur heeft Dictees.nl een nieuwe jas gekregen. Op maandag 5 november 2018 is de nieuwe site gelanceerd.

Lancering geslaagd!

door Jeroen van Heemskerck Düker

Voor de trouwe lezer is het even een schrikmomentje. Dictees.nl zit in een nieuwe jas, die vooral de lezers op tablet en smartphone bedient. Inhoudelijk is de webstek vrijwel onveranderd. Ook met de nieuwe jas aan bedienen wij de liefhebbers met smakelijke verslagen van de vele evenementen in Nederland en Vlaanderen. Daarnaast blijven wij de dicteecollectie aanvullen met de teksten van getalenteerde schrijvers, waarmee het goed oefenen is.

Onder de motorkap is veel gewijzigd. Zo is de website beter beschermd tegen ongewenste indringers. Hopelijk komt Dictees.nl straks ook wat hoger in de lijstjes van Google. Geïnteresseerden in theoretische discussies moeten wel een veer laten: het forum is ter ziele gegaan in de nieuwe opzet. Het debatplatform werd te weinig bezocht en was te gevoelig voor spam. Daar staat tegenover dat de wekelijkse spellingquiz nieuw leven is ingeblazen. De resultaten daarvan zijn vanaf volgende week te zien.

Crowdfunding

De vernieuwing had niet tot stand kunnen komen zonder de gulle bijdragen van vele trouwe lezers. Ook nu nog komen er donaties binnen, die nog steeds zeer welkom zijn. De redactie van Dictees.nl is buitengewoon blij verrast door de vrijgevigheid van het lezerspubliek. Een bescheiden tegenprestatie is in de maak. De aard ervan blijft nog even geheim.

Veel leesplezier gewenst op het vernieuwde Dictees.nl!

Groot Dictee keert terug zonder beeld

In zijn wekelijkse taalprogramma op Radio 1, De Taalstaat, presenteert Frits Spits op zaterdag 15 december een beeldloze opvolger van het roemruchte Groot Dictee der Nederlandse Taal.

spits

Frits Spits, presentator van De Taalstaat

door Jeroen van Heemskerck Düker

“De spelling moeten we niet belangrijker maken dan hij is”, meldt radiopresentator Frits Spits op de website van omroep NPO. Afgezien van de geslachtsverwisseling (spelling is immers vrouwelijk) is dat een opmerkelijke uitspraak. Want in zijn wekelijkse taalprogramma op Radio 1, De Taalstaat, presenteert Spits op zaterdagochtend 15 december een beeldloze opvolger van het roemruchte Groot Dictee der Nederlandse Taal.

Taalvirtuoos en BN’er Wim Daniëls schrijft de tekst van het dictee, dat traditiegetrouw voorgelezen zal worden door Philip Freriks. De auteur meldde al omineus dat “het dictee meer moet zijn dan een verzameling moeilijke woorden”, zonder aan te geven welke woorden dan precies moeilijk zijn. In de bibliotheek van Haarlem nemen twintig mede-BN’ers het op tegen evenzoveel luisteraars van De Taalstaat. Het evenement is georganiseerd door NPO in samenwerking met Onze Taal en het productiehuis Men at Work. Dat laatste bedrijf verzorgde ook jarenlang de tv-editie van het Groot Dictee.

Vlaanderen doet het zelf wel

Vorig jaar stopte omroep NTR plotseling – tot verdriet van velen – met het Groot Dictee op tv, na 26 succesvolle edities. Volgens de omroep waren de kijkcijfers te laag en was het programma ‘niet meer van deze tijd’. Anders dan de komende radioversie was het tv-dictee een coproductie van Nederlandse en Belgische media. Helaas is die samenwerking niet langer zichtbaar. Evenmin is duidelijk hoe de selectie van de ‘gewone’ kandidaten is verlopen. De omroep verstrekte daarover geen gegevens.

Wim Daniëls

Wim Daniëls

Eerder dit jaar organiseerde Jan Hautekiet, nestor van de Vlaamse radio, al een vervanger voor het ter ziele gegane Groot Dictee. Op 6 april zegevierden daar Elsie Ribbens en Robert Joosen na een zware strijd in de Senaat, de Vlaamse pendant van de Eerste Kamer. Als Wim Daniëls voor de Nederlandse radioversie een tekst van vergelijkbare kwaliteit schrijft, moeten de veertig deelnemers zich terdege voorbereiden. In het nieuwe Groot Dictee zullen we de zweetdruppels niet kunnen zien, ook al omschreef Frits Spits de spelling als “het kostuum van de taal”, en voegde hij eraan toe dat het prettig is “als het er netjes uitziet”.

Liefhebbers kunnen meeschrijven op zaterdag 15 december vanaf 11 uur door af te stemmen op Radio 1. Kinderen de deur uit, boodschappen uitstellen, gezellig met z’n allen rond het radiotoestel!

Zes jaar Dictees.nl. Hoe verder?

Dictees.nl mag zich vanaf het begin in 2012 verheugen in een trouwe schare bezoekers, die na zes jaar fors in omvang is toegenomen. Hoe gaan we verder? De beheerder stelt in een redactioneel vragen aan de lezers – ja, aan jou dus!

Breda 2015

De websitebeheerder spoelt zijn teleurstellende score in Breda (2015) weg met een biertje.

door Jeroen van Heemskerck Düker

Op 17 oktober 2012 ging deze webstek van start. Vanaf het begin bleek de site in een behoefte te voorzien. Niet alleen bleef op deze manier de indrukwekkende collectie dicteeteksten beschikbaar, maar ook bood de site ruimte voor discussie, verslagen en educatie. Dictees.nl mag zich vanaf het begin verheugen in een trouwe schare bezoekers, die na zes jaar fors in omvang is toegenomen.

Hoe verleidelijk een terugblik op al die mooie verslagen en evenementen ook is, op dit moment is vooral de vraag van belang hoe Dictees.nl zich kan ontwikkelen. We staan op het punt de site een facelift te geven en te moderniseren, omdat zulks noodzakelijk is. Als beheerder richt ik mij daarom graag even persoonlijk tot jullie, de lezers en medewerkers. Wat vinden jullie? Wat zou je graag zien toegevoegd, of wat zie je juist liever niet op de site? Om de discussie aan te zwengelen, licht ik hieronder mijn persoonlijke beginselen toe – met de uitdrukkelijke aantekening dat ik de site niet zie als mijn persoonlijk eigendom, maar als een gemeenschappelijke onderneming. Iedereen is welkom met een bijdrage!

De dicteecollectie

De grote verzameling dicteeteksten, ooit begonnen door Diederik van Collie, groeit jaarlijks met zo’n zestig aanvullingen. Op dit moment naderen we de duizend stuks, nog afgezien van de zeshonderd Van Dale-excerpten van dicteereus Rein Leentfaar. Dit erfgoed was voor de Koninklijke Bibliotheek mede de reden om Dictees.nl op te nemen in het corpus van websites die voor het nageslacht gearchiveerd worden. Ook de statistieken laten zien dat de collectie in een behoefte voorziet: de databank behoort tot de meest geraadpleegde onderdelen van de site.
Er is een technisch probleem met de toegankelijkheid van de databank. Dat moet in mijn ogen opgelost worden in de nieuwe versie. Zijn er daarnaast wensen bij de gebruikers? Ik verneem ze graag!

Educatie

terneuzen2017

De jongste deelneemster in Terneuzen

Geoefende taalliefhebbers vooruithelpen in hun orthografische vaardigheden, dat was aanvankelijk een hoofddoel van de website. Gaandeweg bleek dat een te ambitieuze doelstelling. Bovendien is die taak goeddeels het terrein van BeterSpellen.nl, waarmee Dictees.nl heel plezierig samenwerkt. Wel zou in dit kader een afdeling voor de jeugd mijns inziens een mooie aanvulling kunnen zijn voor Dictees.nl. Jeugd- en schooldictees zijn tot nu toe buiten het bestek van de site gebleven. Wat vinden jullie ervan?

Het forum

Sinds enkele jaren is op de site het forum beschikbaar. Daarmee zijn discussies ook na jaren nog van begin tot eind te volgen, in tegenstelling tot de losse commentaren op berichten of op Facebook. Mijn enthousiasme voor dit medium ten spijt, is het forum amper tot leven gekomen. De tijd lijkt rijp om dit onderdeel te laten sneuvelen bij de modernisering van de website. Hoe denken de lezers hierover?

De modernisering

Eede 2016, Huib Boogert

Bert Jansen kijkt een en ander op moderne wijze na in Van Dale

Dictees.nl begon in 2012, en in de wereld van internet is dat ongeveer het pleistoceen. Modernisering is zonder meer een noodzaak. Allereerst om te voldoen aan technische standaarden – en daarmee aan de eisen van Google – en daarnaast om de groeiende schare telefoonkijkers te bedienen. Spellingfetisjisme is niet langer voorbehouden aan gepensioneerde advocaten en wiskundigen; een van de beste spellers in Nederland is nog maar 24 jaar en is vergroeid met zijn mobieltje. Dictees.nl moet aan de eisen van al die nieuwe gebruikers voldoen.

Die modernisering kost geld. Er moet een specialist aan te pas komen die de noodzakelijke vernieuwingen realiseert, en die jongens werken niet voor niks. Als iemand onder onze lezersschare goede, concrete ideeën heeft over crowdfunding, dan verneem ik die graag. Natuurlijk kunnen ervaren WordPress-specialisten zich ook aanmelden voor deze klus!

En verder?

Na enkele maanden van betrekkelijke rust is het dicteeseizoen weer in volle hevigheid tot bloei gekomen. Het ziet er niet naar uit dat de belangstelling voor taal, spelling en dictees in de toekomst zal verflauwen, integendeel. Omdat Dictees.nl zich als enige website uitsluitend richt op wedstrijddictees, lijkt het mij van belang het werk met hernieuwd enthousiasme voort te zetten. De ervaring leert dat de aanwezigheid van een beheerder onontbeerlijk lijkt te zijn voor een soepele functionering. Daarom houd ik die rol met plezier aan. Wel nodig ik iedereen van harte uit bijdragen te leveren, zoals velen dat ook in de afgelopen jaren met verve hebben gedaan.

En vooral nodig ik iedereen uit ideeën en meningen te spuien, hetzij via een reactie op dit artikel, hetzij via een bericht aan info@dictees.nl. Spelfouten – mits niet al te tenenkrommend – zijn je bij voorbaat vergeven.

De wraak van Freriks: het dictee bloeit

Na het abrupte verscheiden van het Groot Dictee op tv bloeit het dicteeleven in het land uitbundiger dan ooit.

Bert Jansen in actie tijdens het Taalvoutjesdictee. Foto: © Ella Elisabeth

Taalvoutjes 2017

Bert Jansen in actie tijdens het Taalvoutjesdictee.

door Jeroen van Heemskerck Düker  |  Foto’s: © Ella Elisabeth

Na het abrupte verscheiden van het Groot Dictee op tv verkeerde menig liefhebber, initiator Philip Freriks voorop, in mineur. “Waar ik de smoor inheb is dat een programma dat toch wel een icoon is, waar ze jarenlang goeie sier mee hebben gemaakt, in één klap bij het vuil wordt gezet”, vertelde de maestro in mei van dit jaar in de NRC. Net als de duizenden dicteevolgelingen zal Freriks zich verheugen over de renaissance die vooral in deze decembermaand manifest is geworden.

Nee, het Groot Dictee keert niet terug op tv – althans niet in het vertrouwde format. Wel staat op 30 december 2017 een avondvullend taalprogramma geprogrammeerd, waarin journaallezeres Annechien Steenhuizen een ‘Klein Dictee’ presenteert. De opnamen zijn inmiddels achter de rug, en naar verluidt gaat het om een gemakkelijke tekst. De kans op een nulfouter is dus vermoedelijk groter dan ooit.

Taalvoutjes 2017

Annemarie Braakman-Ven op het podium in Amsterdam. Zij won de tweede prijs in het Taalvoutjesdictee.

Taalvoutjes
Topresultaten bleven daarentegen uit in het allereerste Taalvoutjesdictee. Op 7 december zag dit nieuwe initiatief het licht in de aula van het Vossius Gymnasium te Amsterdam. Het socialemediafenomeen Taalvoutjes is in vijf jaar exponentieel gegroeid. In 2012 begonnen Inger Hollebeek en Vellah Bogle een Facebookpagina over hun taalirritaties: malle menukaarten, hilarische opschriften en vreemde teksten in de media. Het bleek een gouden greep. Vijf jaar later sturen de vrouwen een negentienkoppige redactie aan. Alleen al de Facebookpagina (er is ook een bijbehorende website) trekt een half miljoen volgers. Het dictee was een logisch gevolg van dit succes. Binnenkort leest u op deze site een uitgebreid verslag van de avond.

Op dezelfde avond van 7 december vond het eerste Dictee van Utrecht plaats. De tekst werd geschreven door Manon Uphoff, die eerder dit jaar ook het Kerkdictee in de Utrechtse Dom voor haar rekening nam. Dichteres Ellen Deckwitz las het verhaal met veel schwung voor. Voor winnaar Pieter van Diepen was het een bijzondere avond: hij vierde in Utrecht zijn honderdste dicteeoverwinning in zijn carrière. Ook van dit evenement biedt Dictees.nl binnenkort een impressie.

GeenStijl
Het platform GeenStijl – betaald door Telegraaf Media – mengde zich in de successieoorlog rondom het overleden dictee. De website, gespecialiseerd in puberale lolligheid met een venijnig toontje, sneed zich daarmee in de vingers – al zien de beheerders dat vooral als ontzettend grappig. Voorleesster Kim Holland hakkelde nog erger dan de livestream. Of de 35 genodigden zich adequaat door de tekst heenploegden, maakt de redactie vreemd genoeg niet bekend. Naar de tekst te oordelen, hadden de auteurs zich voorgenomen het ‘archaïsche’ karakter van het voormalige tv-dictee fors te benadrukken. Zij propten zo veel mogelijk formele, maar eenvoudig te schrijven constructies in een ranzig verhaaltje waarvan de pointe buitenstaanders compleet ontgaat. Desondanks zaten er aardige spellingproblemen in, waaronder laagohmig, uiig, geürm, anarcho-liberale en het onlangs aangepaste gillesdelatourettesyndroom. Ook ontbraken obsolete, maar mooie synoniemen als binst en kwapoetsen niet. In de zaal won Simon Drijver, die onder het pseudoniem Joris von Loghausen bekendheid geniet op de websites GeenStijl en Dumpert.

In het land is ook zonder de inspiratie van het tv-dictee sprake van een bloeiend dicteecircuit. Topevenementen als die in Groningen, Zutphen, Aalsmeer, Amersfoort, Harderwijk en Alkmaar danken hun reputatie aan de combinatie van een goede tekst en een uitstekende ambiance. Ook de meer bescheiden dicteeavondjes blijven de moeite van een bezoek waard, zoals Laren, Markelo, Heeze, Gent en Leiderdorp. Als de voortekenen niet bedriegen, gaan de spellingaficionado’s een mooi dicteejaar tegemoet.

Eenjarige De Spelt al tien jaar geparodieerd door De Speld

De Spelt bestaat deze maand één jaar, maar wordt al tien jaar geparodieerd door het onlinenieuwsmagazine De Speld – uw vaste prik voor betrouwbaar nieuws, ook bekend van de Volkskrant.

verjaardag-tien-jaardoor Rien Wisse, redacteur van De Spelt voor uw broodnodige dicteenieuws

De Spelt bestaat deze maand één jaar, maar wordt al tien jaar geparodieerd door het onlinenieuwsmagazine De Speld – uw vaste prik voor betrouwbaar nieuws, ook bekend van de Volkskrant.

In De Speld verscheen onlangs een artikel over een in Brabant wonende ‘Neanderthaler’ die niet in een ‘midlife crisis’ verkeerde, maar wel van zijn ‘apropos’ was. Volgens Rien Wisse, redacteur van De Spelt, berust het artikel van De Speld niet op waarheid: “De juiste spelling is neanderthaler, midlifecrisis, à propos. En die Brabander is geen neanderthaler, maar een pithecanthropus erectus. Fakenieuws dus. Wij van De Spelt doen daar helemaal niet aan. Dus hoezo parodie?”

100 jaar
Ter ere van het tienjarige bestaan van De Speld werd vorige week een boekje op de markt gebracht: 100 jaar De Speld. Jeroen van Heemskerck Düker, publicist van De Spelt, denkt er het zijne van: “Die grappig bedoelde titel is een subtiele verwijzing naar De Spelt. ‘Je broodnodige dicteenieuws’ bestaat immers precies één jaar: in november 2016 ging de eerste aflevering online. Dat De Speld juist nú met het boekje komt, kan geen toeval zijn.”

Een cruijffiaanse wijsheid zegt: toeval is logisch. De redactie van De Spelt overweegt nu om ook een boekje te maken: 10 jaar De Spelt. Om het een beetje geloofwaardig te houden, kan die uitgave nog wel negen jaar op zich laten wachten.

Eén fout: een lidwoord vergeten

De derde editie van het Groot Goois Dictee vond dinsdag 17 oktober plaats in het raadhuis van Hilversum. De winnaar in de categorie buitenpoorters had volgens de jury één fout: hij vergat een lidwoord op te schrijven.

Het raadhuis van Hilversum. Foto: © Percy Poolman

Hilversum 2017

Maureen du Toit

door Tamo van Lochem

De derde editie van het Groot Goois Dictee vond dinsdag 17 oktober plaats in het raadhuis. De tekst die over Het Gooi ging, werd geschreven door Raymond Serré, voormalig nieuwslezer van de NOS. Presentatrice Maureen du Toit las de tekst in zes delen voor. Het dictee werd live uitgezonden door NH Nieuws.

De raadzaal zit helemaal vol, zelfs op het balkon zitten nog deelnemers met een pen voor hun neus. Later worden ook de schrijfblaadjes uitgedeeld waar iedereen een ‘S’, ‘B’ of ‘G’ op moet schrijven. Dit geeft de drie verschillende klassen weer: scholieren, buiten het Gooi of in het Gooi. “Drie, twee, één, actie!”, klinkt het vanuit de regiekamer. Het applaus gaat door de zaal. Als eerste wordt het goede doel, waar deze editie geld voor ingezameld is, toegelicht. Het opgehaalde geld wordt dit jaar besteed aan projecten die laaggeletterdheid tegengaan.

Hilversum 2017

Deelnemers peinzen over de juiste spelling.

Nadenken over schlemielen
De pennen zijn in de aanslag. Sommige deelnemers tikken met hun pen, anderen hebben een trillend been. Maureen leest eerst het dictee helemaal voor. Vervolgens leest ze het dictee nogmaals rustig  voor. “Inwoners van Noord-Holland houden net zoveel van het Oranjehuis als Cubanen uit Havana van een echte havanna, als een Eskimo of Inuit van een eskimohond en een Eskimohut en als een Ajacied van Ajax.” Een paar seconden nadat de presentator deze woorden heeft uitgesproken, gaan er al hoofden omhoog die allemaal dezelfde vraag lijken te willen stellen: “Wat worden de volgende woorden?” Dit duurt niet lang of de hoofden gaan weer omlaag om diep na te denken over hoe je “schlemielen” schrijft.

Hoorbaar gepeins
Twee juryleden schrijven het hele dictee mee. De andere juryleden zoeken af en toe een woord op in het woordenboek. Alle juryleden hebben een bijzondere relatie met taal of met het goede doel. Zo zit burgemeester Pieter Broertjes in de jury en biedt de gemeente Hilversum taalcursussen aan. Du Toits stem klinkt door de hele zaal. De pennen van deelnemers gaan heen en weer en het gepeins van de hersenpannen is te horen. Na een gedeelte wordt bij een toeschouwer of deelnemer gepijld, nee gepeild, hoe het dictee gaat. “Ik vind het heel moeilijk. Mijn man heeft het geschreven, maar ik weet niet hoe hij het verzonnen heeft,” zegt de echtgenote van Raymond Serré.

Hilversum 2017

De lokale omroep interviewt dicteeauteur Raymond Serré.

Cobra
Ook aan het dictee komt een eind en de deelnemers schrijven de laatste zin op: “Terecht dat deze juridische hobbyist in alle media is afgezeken.” Bij sommige deelnemers verraadt het gezicht al dat ze blij zijn dat het hierbij blijft. Maar als het dictee dan nogmaals helemaal wordt voorgelezen, doet bijna iedereen toch nog een paar laatste aanpassingen. Vervolgens worden alle dictees ingeleverd en ontstaat er zowel bij de jury, als bij de schrijvers een discussie over hoe je sommige woorden schrijft. Met name zijn Westfries museum en Cobra-beweging reden tot gesprek.

De schrijver neemt tijdens het nakijken het dictee met de schrijvers door. Alle instinkers en mogelijke fouten worden genoemd. Vervolgens delen twee voorzitters van de Lionsclub de cheque uit. Om de spanning op te bouwen, worden de cijfers van rechts naar links geschreven. Uiteindelijk staat er €8.500 op de cheque. Dit is een hoger bedrag dan de vorige edities.

Bokalen
Als alle dictees zijn nagekeken, en dictees met minder dan tien fout zelfs twee keer, worden de bokalen uitgereikt aan de winnaars. Els Brons, jurylid en directeur van de Bibliotheek Hilversum, vertelt dat de beste scholier negentien fouten heeft gemaakt. De winnaar, Storm Brinkhuis, had het niet verwacht: “Nee zeker niet, ik had mezelf berekend boven de twintig.” Burgemeester Pieter Broertjes reikt de prijs uit aan de winnaar buiten het Gooi: “De winnaar heeft uiteindelijk maar één fout, omdat hij een lidwoord was vergeten. Het is de bekende winnaar Rein Leentfaar.” Jeroen van Heemskerck Düker had de minste fouten gemaakt van de inwoners van het Gooi: drie stuks, volgens de jury. Na de prijsuitreiking kunnen alle deelnemers hun nagekeken dictee ophalen, waarna ze – hun fouten druk besprekend – de raadzaal verlaten.

Tamo van Lochem studeert journalistiek aan de Hogeschool Utrecht. Hij schreef dit verslag voor de website hilversum.hu.nl. Met zijn toestemming neemt Dictees.nl zijn tekst over.